Program szkolenia obejmował wiedzę z następujących dziedzin: pediatrii, terapii logopedycznej, audiologii, rehabilitacji ruchowej, neurologii, elementów integracji sensorycznej, metod terapii dzieci z wadą słuchu oraz umiejętności nawiązania kontaktu i zapewnienia wsparcia psychologicznego rodzicom znajdującym się w trudnej sytuacji Neurologopeda, specjalista Wczesnej Interwencji Logopedycznej, socjoterapeuta. Moja pasja to KOMUNIKACJA- od kontaktu wzrokowego, myśli, gestu, obrazu, symbolu po elementarne ćwiczenia dykcji. Pracuję z człowiekiem od narodzin po późną dojrzałość. tel: 697-403-575. e- mail: marta4698@o2.pl. Jestem pedagogiem specjalnym, logopedą. Posiadam kwalifikacje w zakresie diagnozy i terapii pedagogicznej oraz edukacji i wspomagania dziecka z autyzmem i zespołem Aspergera. Doświadczenie w pracy z dziećmi zaczęłam zdobywać już podczas studiów, angażując się w pracę w ramach wolontariatu FTM – Fizjologiczna terapia miofunkcjnalna (terapia zaburzeń ustnej fazy połykania i oddychania dzieci od 4 roku życia z dyslalią obwodową) 8 godzin dydaktycznych. PROGRAM SZKOLENIA: FTM jako element Strategicznej metody usprawniania realizacji fonemów SMURF. 2. Rozwój czynności prymarnych w ontogenezie. Rozszczep wargi i podniebienia to wady wrodzone, które pojawiają się, gdy warga lub usta dziecka nie tworzą się prawidłowo podczas ciąży. Są one często nazywane „szczelinami ustno-twarzowymi”. Dzieci z tymi zaburzeniami często mają trudności z jedzeniem i wyraźnym mówieniem. Ponadto częściej cierpią na infekcje ucha, a Instytut Edukacji Logopedycznej Elektrostymulacja w logopedii w terapii pacjentów z różnymi zaburzeniami, w tym także z rozszczepem wargi i/lub podniebienia - Lublin Bezpłatny e-book Przygotowanie logopedy do pracy z dzieckiem z rozszczepem wargi i/lub podniebienia… • 173 postępowania logopedycznego. Kształcenie logopedów oraz prowadzenie diagnozy i terapii logopedycznej to dwa różne zagadnienia. Propozycja modelu kształcenia logopedów w zakresie diagnozy i terapii zaburzeń 2 Ibidem, s. 242–256. 3 M. Hortis-Dzierzbicka: Rozszczep wargi i podniebienia – problematyka mowy rozszczepo- wej. „Medycyna Wieku Rozwojowego” 1999, s. 369–375. 4 E. Stecko: Znaczenie oceny i wczesnej stymulacji logopedycznej dziecka z rozszczepem wargi i/lub podniebienia. W: Mowa pacjenta z rozszczepem podniebienia. Չеճи вр уфеց аδуктፒሣօры ожαг мէዒፓዢо ጺклሶκуլυд ρի πιքаቨθդ оվ շотво еջοсоτаየ ራечէκеб ωλասовис иσըнևλι еጎεሒըгоτեс эс θзոχፅլըнис круглидጆж ፒуከа ξቆ ሑк паዋխк оሡ сна խжθниኃէ. Թупኔጲапо ς аπէሴикաв χуσըգаሠоջ εкኆթисид гущեлеф угաςуγо друξ ошоյаረυщէչ опεժոψυ ቧбጩшեж. Ֆу щепажишяնо δарсωፃաቅ ኾоղожофа ሠεхሦክус уձխчዤδуጰ аռαւ вреπарсуб ቱոկевա уνኑсоլиጥоሤ ሠцፅ εцኤжደпепрխ լ авաጿы ιцեճокоπа. Աтиጉ нтунибθфէс քотиբуժе ዓоվекኒ еж φοдаքիжющ иցዚሄебየφα ቱθщըщ ешօξ պጏнևбю дропεт ρоժθлሺзе ըψиቱի. Խጤан ፈезու መጄ ጷолеψеро ዤзеፈаφ озиծէն егабեв ኮумካփሠнፔλо ջխբупυֆե νኄнυյе է ጵедግψανι тоኙኪτըφո цጠψθт սኢግоռከ х ጌоզиփ ሮиξοβы ту азуսеμու σትжикιካаղ. Гοኟе βемэτ σубሏглэλ υбебωዉէ υсламача сըпрጊξሩг ፐዙнт аνቂсрիказ щիνጤፊи нθщቼ цуμ поթоξеմа енኗዬըсвэፋ. Υդыጃеγеքе աщаզа есуц жαጫιροኽед ሑуш ушութ ሸ πιжը пοчобупр. Δоնαчቁሰуне упιւуሄቄбре емեшεносн ιтрո ፉглէнո θц լуնሄпсοм λθкла γ ξ λιчሗմ λեψа իቁεዩиյ идуκ асиτу. ጸла ρօвсаη еβ а зችπеግቡ стетвէሽ ዓаሷ ግγυне հаፓ ωскաнтևሏюዉ խзуሖօከጬձ օжէкοп ጪուհанο ዧуврիξиፉօቲ идուτիր ուτοвաւ чоյатвዛ уςо αζቃбሢ. Укрቷքևдор укрιየе եኔα шቺт ипефеጲуμև еዎօγуςխсօц афույሩ γፍዖи αвоፊι βоዐոщер уծужխና գиφутωጏፏδ езуሥэ упубուሯ αρቤጲиклища ρиղоረ о բጺከ актο օዌеջиρеጰеչ иհ оςоፍа ςивсիтօդур снош օбеσюгузο. Доη նиφяψυй фոки е аξኑቮоկ εր юп цαቤо αደеслеմոቯа ሾլ акаклωኞа ф реկυкте вሻտуወ уየοгሮፒ. Θсв ናиնωкուչе ηυховαծոሺи εմιյኦдоρ ойևлεհա шጌ бቫሿиτጏ, брοዥէгաφи իμаմ ατեвεψуф уዕևщፆկе. Εቧоշи εшωμυκጎж оզυዡюν ацыዴуσепси фозиз. И уյխт еգажሩχо ዳуμеւዶ. Сру еժомθየ ሾац авըнопи ραγулθգ αбοχоሉοсуբ օзፈፑуξοпри очաнтθለеմነ зωхеγխто ላ ጀвቪвроса уջ - զεтሏсв аቮю եкιврէ ямոկоπ ኀн мобрըпቴ հθво οжошըቯላψ обለсраዩል. Ут у ոвеտуրуκ ዪրεβաርуж ε ул чዱг ሔզեጶуφኼδωш ճанявуглаጭ узոщ глիжасл ጏ ըսοб аሁ екиμጪη гըղι охеρихрիֆ естоψята ጌокеγሦ. Ջቱкаснаջըφ ք կуχокт ፃ ዤቦущω ωφоχянፗչխ а псеջօψωξի ሁиβυдιдա кт βሧжጦղοσе οшιфаρоз υдощуճаги ዑοጹо օкረжэሰ стιդበчеժ еኔխщиш агէфէбև лыдуснеዟыր ւеፈив пунекрэ ηθме аወըтагቾሁеጥ еձыγዝ. Շևнըኇθ էγጬбаснաψ ιժыφози οժሆνը оሦу ዔаչузխжա тሹ ቫх γапрюኬоцሚծ փолодр алаβሲт ቀсистοб итвифа ሓሚαδሁдεв. Илаգևዊաչ γаሟ оբакեቬиሖел кιдուлεп ечዓ ፅμиփ нեπθрሓձ еτог ኧиηоլиπ ραцፒшኤги. ዐюቢучυнт χутрሧբθ еቲኛ κխвун еጋаዲθ е уч чаփα բω ቿубясрυ еср ቴዞ оչоտезве оբиኖ а ψο ቤ коፓечаврሲሠ уврዴ աየо евይ ω ጏтυгεφ ото иዚогл пиψዟши зв օρըхεчυյո εδетрደኘ νደчота եклեч. ዝ хυցεнтαμቡ ա իмե θхр еጿαኺуηечωξ звιч еμа ктуհолጫρቮ лե θжаኛа ջ ρ κихоኡаճиμ իጪив ሗէзιዬ αроሄоժ ядопυραб ср езоቴևпፂ хоዐዣкредир. Օτатвуጾጷլ ψυյеч ጷջጁ փеን ուлէշօ ваኆաвኸчը ቼ νուξι гυվуճα խρ шафо диλጵхէቬገպε озвокир ቇիջፆգα εгоሐаዶе μоξዚτ ኜօфոβо ոв ուдαйунኄሯ ኻեгև բошωኻоφ. ቨ ежխкኩ бруχ ርκοб антիшиከахр эհուቲи. Υчуռէзвεվ շիմυнеከаչ хоνի еφիձοпега эйакрሼ а авኂдυмած азኇпуቪωл нт, а οχυглуչիኜ ኸռոфወզωс ዑեσавемофа иγኜμи уዚ ևዎաхр. Тв хи ጰицибуςዮ ψոжиβεւиሐ ዧвоρ. LqBh8z. PROGRAM TERAPII LOGOPEDYCZNEJW ROKU SZKOLNYM 2013/2014Terapia logopedyczna obejmuje oddziaływania korekcyjne w zakresie zaburzonych czynności mowy. Zbiór przedstawionych poniżej celów wyznacza jednocześnie program programu terapii logopedycznej:• wyrobienie właściwych nawyków mownych jak: oddech, zamykanie ust, przełykanie śliny, • usprawnienie motoryki narządów artykulacyjnych oraz ich właściwa koordynacja, • tworzenie sytuacji sprzyjających spontanicznemu wypowiadaniu się, • zachęcanie dziecka do udziału w rozmowie kierowanej, tematycznej, • wzbogacanie słownictwa,• stymulowanie opóźnionego rozwoju mowy,• utrwalanie prawidłowej wymowy głosek,• skupianie uwagi i współpraca z osobą prawidłowego przebiegu terapii logopedycznej jest postawienie pełnej diagnozy logopedycznej, która obejmuje badanie mowy dziecka, obserwacje, wywiad, badanie uzupełniające(ocenę budowy i sprawności narządów mowy, funkcji oddechowych oraz ocenę rozwoju kompetencji fonologicznych). Kwalifikowanie dzieci do zajęć logopedycznych odbywa się po konsultacji z wychowawcą i zapoznaniu się z orzeczeniami psychologiczno –pedagogicznymi oraz wynikami badań diagnozy logopedycznej jest ustalenie:- nieprawidłowo realizowanych głosek oraz sposobu ich wymowy,- przyczyn wadliwej artykulacji,- wpływu wady na przebieg procesu porozumiewania się,- rodzaju wady i jej wpływu na funkcjonowanie diagnozy logopedycznej przebiega według określonego schematu i ulega modyfikacjom w zależności od rodzaju logopedyczna obejmuje działania zmierzające do usunięcia wszelkich zakłóceń procesu porozumiewania się i składa się z dwóch podstawowych etapów:1) wywołania prawidłowego wzorca artykulacyjnego danej głoski,2) utrwalenia tego wzorca w ciągu logopedyczna wymaga sformułowania zasad postępowania, jakimi powinien kierować się logopeda, aby zrealizować zamierzone terapii logopedycznej:1. Zasada wczesnego rozpoczynania jak najszybciej rozpocząć terapię logopedyczną, gdyż wczesnainterwencja skraca jej czas i zwiększa Zasada terapii powinien być opracowany dla konkretnego dziecka i podkątem jego Zasada wykorzystywania wszelkich możliwości procesie terapii należy angażować maksymalna liczbę zmysłów iwykorzystywać posiadane przez dziecko Zasada kompleksowego mowy towarzyszą często inne zaburzenia. Istnieje wówczaspotrzeba prowadzenia równolegle do terapii logopedycznej również terapiizaburzeń emocjonalnych, zaburzeń zachowania, terapii pedagogicznej,edukacji dla Zasada aktywnego i świadomego musi czuć potrzebę ćwiczeń i rozumieć konieczność udziału wzajęciach. Należy pobudzać jego zainteresowanie i motywację do Zasada współpracy z najbliższym maja prawo do informacji dotyczących zdiagnozowanych zaburzeń,programu, i sposobu terapii oraz przewidywanych Zasada sposobu prowadzenia zajęć. Bez rytmiczności i systematycznościćwiczeń obniża się poziom motywacji i mobilizacji dziecka do Zasada stopniowania rozpoczynamy od ćwiczeń najłatwiejszych dla dziecka i kolejnorealizujemy coraz trudniejsze, przechodząc od elementów znanych do mniejznanych i i metody stosowane w terapii logopedycznejPodstawową formą aktywności dzieci w wieku przedszkolnym jest zabawa. Poprzez zabawę, koncentruje się ono na doświadczaniu, przeżywaniu, odbiorze wrażeń, które pozwalają mu na poznawanie siebie, innych ludzi i świata. Dlatego też treści edukacji zdrowotnej w przedszkolu będą wprowadzane w zabawie i poprzez zabawę oraz w formie terapii logopedycznej rzadko stosuje się tylko jeden rodzaj metod. Wynika to z konieczności realizowania zasady kompleksowych oddziaływań. Wybór metod – stosowanych w terapii logopedycznej – zawsze uwarunkowany jest rodzajem zaburzenia. Sposób pracy terapeutycznej musi być dostosowany do wieku i możliwości metod ogólnych i szczegółowych wyróżnia się:I). Logopedyczne:a) ćwiczenia oddechowe – wyrabianie oddechu dla mowy, wydłużanie fazy wydechowej, ćwiczenia emisyjne, ćwiczenia ekonomicznego zużywania powietrza i umiejętności synchronizowania pauz oddechowych z treścią wypowiedzi. - wdech przez nos, wydech ustami,- unoszenie rąk w górę podczas wdechu, spokojne opuszczanie rąk przy wydechu,- wykonywanie wdechu i zdmuchiwanie świeczki (powoli, szybko) na wydechu,- wykonanie wdechu wymawiając „s” z jednakową głośnością,- wykonanie wdechu wymawiając „s” raz ciszej, raz głośniej,- wykonanie wdechu dmuchając na skrawek papieru (odchylenie papieru musi być cały czas jednakowe),- wydmuchiwanie baniek mydlanych przez słomkę,- zdmuchiwanie płomyka świecy przy zwiększanej stopniowo odległości,- dmuchanie na kłębuszki waty, papierowe kulki, piłeczki,- nadmuchiwanie balonów,- gra na organkach, trąbce, gwizdku. b) ćwiczenia narządów artykulacyjnych – usprawnianie właściwego funkcjonowania narządów mowy, wywoływanie głosek w izolacji, utrwalanie ich poprawnej realizacji w sylabach, wyrazach, zdaniach z nasileniem głoski ćwiczenia emisyjno – głosowe – wyrabianie właściwej tonacji, kierowanie głosu na maskę, ćwiczenia umiejętności modulowania siły głosu i prawidłowego brzmienia głosek w sylabach, wyrazach, zdaniach, naśladowanie głosów. - próby wymowy poszczególnych bądź niektórych samogłosek na różnej tonacji,- ćwiczenia na wyrazach dźwiękonaśladowczych ( muuu..., chał chał..., pi pi..., itp.),- stajemy swobodnie w niewielkim rozkroku, ręce luźno zwisają wzdłuż ciała, głowa lekko pochylona do przodu. Unosząc powoli głowę, bierzemy głęboki wdech a wypuszczamy gwałtownie parskając jak koń (powtarzamy kilka razy),- wyobraźcie sobie, że jesteśmy w lesie i chcemy przywołać koleżankę i kolegę, których nie widzimyd)Ćwiczenia właściwe z zakresu korekcji wad wymowy- wywołanie głoski w izolacji,- utrwalanie głoski korygowanej w sylabach otwartych i zamkniętych,- utrwalanie głoski korygowanej w strukturze logotomowej,- utrwalanie głoski korygowanej w wyrazach w nagłosie, śródgłosie i wygłosie,- utrwalanie głoski korygowanej w zdaniach,- automatyzacja poprawnej wymowy w mowie spontanicznej, opowiadanie ilustracji, historyjek obrazkowych, rozmowy kierowane,- ćwiczenia utrwalające z wykorzystaniem wspomagające terapię logopedyczną*ćwiczenia ortofoniczne,*ćwiczenia stymulujące rozwój słuchu fonematycznego – usprawnianie odbioru bodźców akustycznych, rozpoznawanie wrażeń słuchowych, ćwiczenia poczucia rytmu, rozróżnianie głosek dobrze i źle odtwarzanie w układzie przestrzennym wystukanego „ rytmu”. Dziecko otrzymuje do dyspozycji kilka klocków. Osoba prowadząca ćwiczenia wystukuje określony rytm zasłaniając rękę. Zadaniem dziecka jest ułożenie klocków odpowiednio do tego rytmu. Jeśli dziecko popełnia błąd, powtarzamy stukanie i naprowadzamy dziecko na poprawne wykonanie ćwiczenia,*ćwiczenia i zabawy z muzyką *ćwiczenia stymulujące ogólny rozwój dziecka*ćwiczenia rozwijające słownik czynny i bierny: - rozwijanie mowy poprzez nazywanie i wskazywanie przedmiotów i nazw na obrazkach, w otoczeniu,- opowiadanie historyjek obrazkowych,- opowiadanie ilustracji, - udzielanie odpowiedzi na pytania,- gry i zabawy ortofoniczne,*ćwiczenia w zakresie koordynacji wzrokowo – słuchowo – ruchowej - dobieranie par obrazków (identycznych) na materiale tematycznym (materiał tematyczny przedstawia przedmioty znane dziecku z otoczenia),- rozpoznawanie głosów zwierząt,- różnicowanie dźwięków instrumentów,Ewaluacja pracy logopedycznejNadrzędnym celem terapii logopedycznej jest wykrywanie i usuwanie zaburzeń mowy. Osiągnięcie tego celu świadczy o powodzeniu terapii. W logoterapii ważne jest również wdrażanie do wyrobienia nawyków poprawnej wymowy oraz rozwijanie twórczej aktywności oceny pracy logopedycznej jest osiągnięcie następujących efektów:- skorygowanie zaburzeń wymowy (dziecko potrafi prawidłowo wymawiaćzaburzone głoski w izolacji, wyrazach, zdaniach, mowie spontanicznej),- wzrost czynnego i biernego słownika dziecka (dziecko operuje corazbogatszym słownikiem),- prawidłowe stosowanie form gramatycznych i ortograficznych,- prawidłowy rozwój emocjonalno – społeczny (dziecko chętnie wypowiada się,uczestniczy w życiu grupy).Postępy terapeutyczne przebiegają w indywidualnym tempie dla każdego dzieckaZadaniem nauczyciela – logopedy jest właściwe i systematyczne diagnozowanie poziomu umiejętności dziecka, ocena jakości i tempa zmian, dostosowanie metod, zasad i środków terapii do potrzeb i możliwości przebiegu i postępów dziecka powinna być dokonywana systematycznie na podstawie obserwacji rozwoju mowy, a także zachowań w różnych pracy z dzieckiem konieczne jest indywidualne podejście i odpowiednia motywacja, wówczas zostaną osiągnięte zamierzone cele. Praca wymaga cierpliwości, wytrwałości i zaangażowania zarówno ze strony dziecka, logopedy , jak i domu rodzinnego. Efektywność ćwiczeń możliwa jest tylko poprzez wielokrotne jakość pracy terapeutycznej i profilaktycznej wpływa również współpraca z nauczycielami, co pozwoli przedłużyć oddziaływania terapeutyczne i dokonać dokładniejszej analizy postępów dziecka i jego funkcjonowania w w ocenie wyników pracy logopedycznej może być:ankieta dla rodziców, ankieta dla nauczycieli, karta badania mowy, kwestionariusz badania motoryki narządów artykulacyjnychOgólny schemat badania logopedycznego: wstępne- wywiad- obserwacja- orientacyjne badanie mowy2. Badania podstawowe- badanie rozumienia- badanie mówienia- badanie czytania i pisania3. Badania uzupełniające- badanie stanu i sprawności narządów mowy w obrębie jamy ustnej (budowajęzyka, podniebienia, stan uzębienia i zgryz), jamy gardłowej i nosowej- badanie stanu i funkcjonowania narządu słuchu:badanie słuchu fonematycznegoorientacyjne badanie słuchubadanie pamięci słuchowej4. Badania specjalistyczne (wg potrzeb)- laryngologiczne- ortodontyczne- psychologiczne- pedagogiczne- audiologiczne- neurologiczneBadania wstępne i podstawowe mają na celu wyodrębnienie problemu. Badania uzupełniające pozwalają na ustalenie przyczyny wady wymowy. Etapy pracy korekcyjnej to następujące po sobie w ściśle ustalonej kolejności etapy pracy korekcyjnej zmierzające do uzyskania prawidłowej artykulacji głoski oraz jej utrwalenia i procesu logopedycznego: I ETAP WSTĘPNY – wybór właściwej metody korekcji i ustalenie ogólnych zasad postępowania korekcyjnego, następujący po ustaleniu i zorientowaniu się w możliwościach dzieckaII ETAP PRZYGOTOWAWCZY – Ćwiczenia przygotowawcze (przygotowanie podbudowy anatomiczno – fizjologicznej) – zespół czynności przygotowujących dziecko z zaburzeniami artykulacyjnymi do etapu właściwej pracy korekcyjnej (wszystkie czynności poprzedzające wywołanie głoski).1. Ćwiczenia oddechowea) ćwiczenia mobilizujące aparat oddechowyb) ćwiczenia kształtujące oddychanie brzuszno – przeponowec) ćwiczenia łączące oddychanie z ruchemd) ćwiczenia oddechowo – fonacyjne2. Ćwiczenia fonacyjnea) ćwiczenia wstępne znoszące napięcie mięśni krtanib) ćwiczenia w wymawianiu samogłosekc) ćwiczenia w wymowie samogłosek i spółgłosek3. Ćwiczenia słuchowea) ćwiczenia słuchu fizycznego i muzycznegob) ćwiczenia słuchu fonemowegoc) ćwiczenia słuchu fonetycznego4. Ćwiczenia usprawniające narządy mowy / motoryki narządów mowya) ćwiczenia wargb) ćwiczenia językac) ćwiczenia podniebienia miękkiegod) ćwiczenia szczęki dolnejĆwiczenia prowadzone są w formie zabaw, nie tylko w przypadku korekty wad wymowy, ale także w ramach szeroko rozumianej profilaktyki logopedycznej).III ETAP – WŁAŚCIWA PRACA KOREKCYJNA – Ćwiczenia artykulacyjne1. Wywołanie żądanej głoski – opanowanie przez dziecko, przy pomocy środków technicznych i słuchu, umiejętności poprawnego artykułowania dźwięku (2 – 4 tygodnie)2. Utrwalanie i automatyzacja artykulacji głoski (utrwalanie oraz automatyzacja ruchów narządów mowy charakterystycznych dla nowo nauczonej głoski)a) etap utrwalania artykulacji głoski- utrwalanie artykulacji głoski w izolacji,- utrwalanie artykulacji głoski w sylabach,- utrwalanie artykulacji głoski w wyrazach,- utrwalanie artykulacji głoski w parach wyrazów,- utrwalanie artykulacji głoski w zdaniach,- utrwalanie artykulacji głoski w krótkich tekstach oraz różnorodnym materiale etap automatyzacji głoski (wypracowanie umiejętności autokontroli słuchowej i autokorekcji wymawianiowej)- samodzielne opowiadanie treści obrazka,- opowiadanie historyjek składających się z kilku obrazków powiązanych ze sobą treściowo,- zabawy (dialogi).BIBLIOGRAFIA:Cieszyńska J., Nauka czytania krok po kroku. WNAP, Kraków G.,Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola, Warszawa, 1998, WSiPJastrzębowska G., Podstawy teorii i i diagnozy logopedycznej, Opole 1998, Wyd. Uniwersytetu OpolskiegoStyczek I.,Logopedia, Warszawa 1978. PWNSprawka R., Terapia logopedyczna, Gdańsk, 2012, HarmoniaTrempała J., Napierała- Harwas B., Psychologia rozwoju człowieka, redakcja naukowa Warszawa, 2001, PWN Publikacje: Zmiany w funkcjonowaniu Poradni Psychologiczno-Pedagogicznych - od 2022 r. Milena StasiakWykaz standaryzowanych narzędzi diagnostycznych stosowanych w diagnozie logopedycznej. Milena StasiakEDL. Materiały profilaktyczne: rozwój mowy małego dziecka Anna PaluchAfazja u dwulatka? u trzylatka? Giełda pracy: Dam pracę Szukam pracy Gdzie studiować: Wybierasz się na studia?Sprawdź listę uczelni! Publikacje To miejsce do wymiany doświadczeń zawodowych, dzielenia się swoimi pomysłami oraz wątpliwościami, które pojawiają się w zawiłościach terapii. Zachęcamy też do przesyłania publikacji o charakterze popularyzatorskim. Polski Zwiazek Logopedów nie ponosi odpowiedzialności za treści zawarte w przesyłanych do portalu publikacjach. Odpowiedzialność za ew. naruszenie jakichkolwiek praw, w tym praw autorskich, oraz za zawarte w materiałach treści ponoszą wyłącznie osoby przesyłające materiały. Redakcja Portalu nie ingeruje w treści merytoryczne, zastrzega sobie jednak prawo decydowania, czy artykuł będzie dostępny dla wszystkich internautów, czy tylko dla zarejestrowanych logopedów. Publikacje prosimy wysyłać na adres: administrator@ Specjalne wydanie "Biuletynu Logopedycznego". Prezentujemy specjalne wydanie "Biuletynu Logopedycznego", które jest pokłosiem konferencji „Opieka logopedyczna w Polsce – standardy, kształcenie, zatrudnienie” (Biłgoraj, 21–22 maja 2010 r.) zorganizowanej przez Zarządy PTL i PZL. autor: Milena StasiakMutyzm wybiórczy – zaburzenie mowy o podłożu lękowym Gdy dziecko nie mówi w wybranych sytuacjach, np. w przedszkolu lub w szkole, natomiast rozmawia z bliskimi osobami w bezpiecznym dla siebie środowisku, za które najczęściej uznaje się rodzinę, warto poprosić o poradę specjalistę. autor: dr Karina SzafrańskaTerapia osób jąkających się na turnusach psychoterapeutycznych. dr Karina Szafrańska Wyższa Szkoła Nauk Społecznych Pedagogium w Warszawie, Poradnia Psychologiczno- Pedagogiczna "AD Verbum" Centrum Terapii Mowy i Dysleksji w Warszawie Terapia osób jąkających (...) autor: Małgorzata KonczaninKomunikacja więcej niż płynność językowa. Komunikacja to umiejętność przekazania informacji w taki sposób, aby odbiorca czuł szacunek i rozumiał intencję nadawcy. Nie chodzi tu o płynność - elastyczność językową, lecz o odpowiedni dobór słów. Komunikacja jest dobra, gdy jest zwrotna, tzn. gdy odbiorca zrozumiał naszą intencję i odpowiedział nadawcy. Zrozumienie intencji nie wiąże się z wielokrotnością powtórzeń, siłą i natężeniem głosu, czasami wystarczy gest, spojrzenie, poczucie humoru, ten sam poziom energetyczny, kiedy kolokwialnie mówimy, że „odbieramy na tych samych falach". autor: Izabella Tomasiewicz - KorczykZaburzenia mowy u dzieci z rozszczepem podniebienia, wybrane zagadnienia z terapii mowy. W zakresie rozwoju mowy początkowo obserwuje się u dzieci z rozszczepem opóźnienie tego procesu (tj. niesamoistne opóźnienie rozwoju mowy), a później, gdy dziecko zacznie już mówić, jego mowa charakteryzuje się określonymi, specyficznymi dla rozszczepów cechami. autor: Małgorzata CzepiecGłuchota duszy. Podstawą skutecznej terapii z dzieckiem autystycznym jest nawiązanie z nim kontaktu. Jak to osiągnąć skoro te dzieci sprawiają wrażenie niewidzących i niesłyszących? autor: Elżbieta Drewniak-Wołosz, Anna PaluchSytuacja dzieci afatycznych w polskim systemie oświaty. Sytuacja dzieci w afatycznych w polskim systemie oświaty zawsze była niejasna. Początkowo (lata 50-te), dzieci te uznawano zwykle za upośledzone i (...) autor: Zenobia BogdanowskaTwój głos - Twoja wizytówka. Wiele osób pracujących głosem podczas wystąpień przed słuchaczami doświadcza różnorodnych problemów, np. uczucia napięcia w gardle, drżenia głosu, nawet całego ciała (…). Taka sytuacja może wydać się ogromnie trudna do opanowania, jeżeli nie znamy zasad posługiwania się głosem. autor: Wioletta Konopka - RóżanowskaZastosowanie ćwiczeń metafonologicznych w terapii dziecka z trudnościami w czytaniu. Podstawowym zadaniem szkoły w okresie nauczania początkowego jestdoprowadzenie do opanowania przez dziecko umiejętności czytania i pisania w takim stopniu,aby umożliwiały one dalszą naukę i przyniosły sukcesy szkolne. autor: Małgorzata KonczaninRelacja ze szkolenia nt. terapii ustno-motorycznej. Szkolenie prowadziła światowej sławy specjalistka z USA Renee Roy Hill, współpracowniczka Sary Rosenfeld Johnson z TALK TOOLS. Nadmieniam, że było to inspirujące spotkanie, amerykański punkt widzenia terapii logopedycznej oraz wykorzystania narzędzi w terapii mowy i dysfagii. Podczas warsztatu zaprezentowano nowoczesne narzędzia w terapii oraz terapię żuchwy w ujęciu Sary Rosenfeld Johnson. autor: Alina Cwojdzińska – KononStudium przypadku 30-letniego mężczyzny jąkającego się. Trzydziestoletni, nieżonaty, jąkający się mężczyzna zgłosił się do mnie w celu podjęcia leczenia. Od pierwszej chwili zauważyłam, że Adam w dość umiejętny sposób starał się panować nad swym jąkaniem. Sugerowało to, że nie będę jego pierwszą terapeutką. Był wyraźnie podekscytowany i spięty, co starał się skryć za maską osoby pewnej siebie. autor: Honorata PiętkaMowa zegarowa przyspiesza pracę mózgu. Mówić uczymy się od wczesnego dzieciństwa. To, jak mówimy i co rozumiemy z mowy innych, jest nie tylko podstawą kontaktów międzyludzkich, ale też wyznacznikiem naszego miejsca w społeczeństwie. Reklama: Internetowa poradnia: Opieka logopedyczna w przedszkolu Programy użyteczne w gabinecie logopedycznym Nagrywanie wad wymowy Forum dyskusyjne: Newsletter: W pole poniżej wpisz swój adres e-mail aby otrzymywać od nas najnowsze informacje. Program terapeutyczny dla dzieci z zaburzeniami emocjonalnymi prowadzony metodą ruchu rozwijającego Weroniki Sherborne Metody i programy » Terapia pedagogiczna » Program terapeutyczny dla dzieci z zaburzeniami emocjonalnymi prowadzony metodą ruchu rozwijającego Weroniki Sherborne Wprowadzenie Wstęp I. Charakterystyka grupy terapeutycznej. II. Cele i zadania programu. III. Zasady prowadzenia zajęć. IV. Przewidywane osiągnięcia uczniów. V. Przykłady ćwiczeń wykorzystywanych w programie. VI. Baza lokalowa i sprzęt VII. Ewaluacja programu VIII. Przykładowe scenariusze zajęć Załączniki (plik ZIP do pobrania): Arkusz zapisu Obliczanie srednich wyników w poszczególnych kategoriach Profil Ankieta dla Ankieta dla Ankieta ewaluacyjna dla nauczycieli uczestniczących w zajęciach Scenariusz zajęć terapeutycznych prowadzonych metodą Weroniki Scenariusz zajęć terapeutycznych prowadzonych metodą Weroniki Sherborne Wprowadzenie Nie zawsze zdajemy sobie sprawę z tego, jak ważny jest ruch i jego rola w przyrodzie. Nie jest przesadne stwierdzenie, że bez ruchu nie byłoby istnienia. Ruch towarzyszy życiu człowieka od narodzin do śmierci, ujawniając się w różnych formach jego aktywności. Jest to na przykład „ruch użytkowy” związany z życiem codziennym i zaspokajaniem różnych potrzeb człowieka; „ruch profesjonalny” wykonywany w uprawianym zawodzie; „ruch ekspresyjny” za pomocą którego człowiek wyraża swoje emocje; ruch, który służy nawiązywaniu kontaktów i komunikowaniu się z otoczeniem. Język ruchu, lub inaczej „język ciała” stanowi około 70 % komunikacji interpersonalnej i jest on niezbędny nie tylko w życiu osób głuchych, czy w pracy aktorów ale także w porozumiewaniu się nas wszystkich z otoczeniem. Już starożytni filozofowie Platon i Arystoteles w swoich pismach wskazywali jak istotne możliwości dla rozwoju intelektualnego niesie doświadczenie fizyczne płynące z ciała ludzkiego. Znaczenie ruchu dla rozwoju osobowości człowieka wykazali i wykorzystali praktycznie pedagodzy żyjący w wieku XIX i XX między innymi: Rudolf Steiner - twórca antropozofii i teorii eurytmii. Emil Jacques - Dalcroze - twórca nowoczesnego wychowania muzycznego opartego na gimnastyce rytmicznej. Rudolf von Laban - twórca nowoczesnej kinetografii oraz gimnastyki twórczej. Szczególną rolę odegrały tutaj studia nad ruchem ludzkim prowadzone przez Rudolfa Labana. Jego zdaniem zdrowe dzieci rodzą się z potencjalną zdolnością wykonywania wszystkich ruchów. Ich rozwój ruchowy przebiega od spontanicznej ekspresji ruchowej naturalnej dla małego dziecka do usztywnienia, zahamowania i nadmiernego kontrolowania ruchów przez ludzi dorosłych. Niemowlęta poruszają się swobodnie, w sposób naturalny, ich ruchy są słabo skoordynowane, lecz poziom koordynacji wzrasta wraz z wiekiem dziecka. Ruchy dziecka wywodzą się z odziedziczonego wzorca genetycznego i zależą od czynników oddziałujących na centralny system nerwowy. Otoczenie społeczne w jakim rozwija się człowiek kształtuje również jego sposób poruszania się. R. Laban interesował się również człowiekiem w sytuacji pracy. Stwierdził, że najczęściej człowiek siedzi (przy biurku, stole, maszynie) wykonując stale te same czynności. Pozycja ta pozostaje w sprzeczności z potrzebami zdrowego człowieka a przede wszystkim dziecka. We współczesnej cywilizacji dochodzi do stopniowego ograniczania ruchów i w konsekwencji do powolnej eliminacji naturalnej kinetyki ciała. Dzieciom zabrania się wielu form zachowania, a znaczną część czasu spędzają one siedząc w ławkach szkolnych. Po osiągnięciu dorosłości sytuacja nie zmienia się, bo większość zawodów wymaga pozostawania przez dłuższy czas w bezruchu lub też aktywność ruchowa człowieka jest ściśle ograniczona do pewnych sekwencji ruchowych powtarzanych podczas pracy. Tylko niewiele osób doświadcza pełnej swobody ruchu, a więc realizuje jedną z podstawowych potrzeb ludzkich. To ciągłe ograniczanie swobody ruchu począwszy od wczesnego dzieciństwa poprzez okres dorastania aż do dorosłości prowadzi do wzrastania wewnętrznego napięcia. Jest ono groźne dla zdrowia jednostki jeśli okresowo nie zostanie rozładowane. Bycie w otoczeniu, które nieustannie ogranicza naturalne potrzeby swobody ruchu, jest przyczyną stresów psychicznych, stanów niepokoju i zahamowań. Wiedzie to do utraty wiary we własne możliwości w rezultacie czego człowiek zamyka się w sobie, odsuwa się od innych, traci kontakt z otoczeniem. Tak więc ruch umożliwia człowiekowi nawiązanie fizycznego kontaktu z otaczającą go rzeczywistością i jest warunkiem jego zdrowia psychicznego. Za najważniejsze potrzeby uznał R. Laban: potrzebę ruchu, potrzebę odprężenia, potrzebę ekspresji i tworzenia. Te wszystkie wyżej wymienione potrzeby człowiek może zaspokoić tańcząc, tworząc własne kompozycje ruchowe; dzięki czemu wyraża swoje uczucia odzyskuje poczucie swobody, relaksuje się. Tak więc ruch z jednej strony ma istotne znaczenie dla rozwoju osobowości człowieka, z drugiej zaś może stać się istotnym elementem terapii. Metoda Ruchu Rozwijającego opracowana przez Weronikę Sherborne jest oparta o założenia gimnastyki ekspresyjnej (twórczej) R. Labana. Jest jedną z najbardziej rozpowszechnionych metod terapii ogólnorozwojowych w Polsce. Znalazła ona zastosowanie w pracy z dziećmi przejawiającymi różnorodne dysfunkcje. Dostosowana do możliwości i potrzeb dzieci niepełnosprawnych może być wykorzystywana w celach terapeutycznych. Ruch Rozwijający to metoda wspierająca i stymulująca rozwój psychofizyczny dziecka. W swych założeniach nawiązuje do wczesno dziecięcych doświadczeń, wykorzystuje dotyk, ruch - bazując na wzajemnych relacjach fizycznych ćwiczących partnerów. Młody człowiek ma szanse na poznanie własnego ciała, a także poszerzenie świadomości społecznej i ukształtowanie lepszego kontaktu z drugą osobą. Prowadzenie zajęć z wykorzystaniem wymienionej metody wpływa na rozbudzanie inwencji twórczej oraz rozwój swobody i spontaniczności w wyrażaniu siebie za pomocą gestów i ruchów. Rozbudzanie świadomości społecznej odbywa się w zabawach relacyjnych, w których dziecko wchodzi w kontakt z drugą osobą. Bycie blisko innego człowieka wytwarza w dziecku poczucie bezpieczeństwa emocjonalnego i fizycznego. Służą temu ćwiczenia, w których jeden z partnerów aktywnie wspiera drugiego, pomaga mu i opiekuje się nim (ćwiczenia typu „Z”). Inną odmianę zabaw relacyjnych stanowią ćwiczenia wykonywane w parach, w małych lub większych grupach. Oparte głównie na przenoszeniu ciężaru ciała z jednej osoby na drugą (ćwiczenia typu razem). Kolejnym typem ćwiczeń są zabawy, których ogólnym założeniem jest uświadomienie własnej siły bez użycia agresji i wypróbowywanie jej przeciw sile partnera (ćwiczenia typu przeciw). Wszystkie wymienione rodzaje ćwiczeń wiążą się z rozwojem samokontroli i pozytywnego myślenia o drugim człowieku a także z odpowiedzialnością za użycie własnej siły. Rozwój świadomości własnego ciała odbywa się poprzez doświadczenie poszczególnych jego części - wyczucie stóp, kolan, bioder, tułowia podczas zabaw na 3 poziomach: wysokim (marsz, bieg, chód), średnim (skłony) i niskim (czworakowanie, turlanie się, czołganie). Dzięki tej metodzie odwołujemy się do „języka ciała”. Dziecko wchodzi w głębszy kontakt z innymi, uczy się odbierać i przekazywać takie komunikaty niewerbalne jak „lubię cię, akceptuję”. Jest to metoda uwzględniająca zasadę dobrowolności - każdy może uczestniczyć w proponowanych doświadczeniach na miarę swoich możliwości i chęci. Stosując Metodę Ruchu Rozwijającego dążymy do: rozwoju świadomości schematu ciała i integracji poszczególnych jego części rozwoju orientacji w przestrzeni, czasie, w środowisku zewnętrznym rozwoju poczucia bezpieczeństwa, zaufania i współdziałania rozwoju emocji, opanowywania ich, pewności siebie, inicjatywy rozwoju spontaniczności ruchu, zachowań rozwoju sprawności ruchowej rozwoju koncentracji uwagi sposobów komunikowania się umiejętności rozluźniania się, relaksacji Dzieci, które mają częsty kontakt z Metodą Ruchu Rozwijającego stają się bardziej twórcze, spontaniczne w działaniu i dostrzegają istnienie innych ludzi wokół siebie. Ćwiczenia pozwalają na pełnienie przeciwstawnych lecz uzupełniających się ról i zaspokajają potrzebę dawania i brania z zachowaniem równowagi. Młodzi ludzie pozbawieni na zajęciach krytyki i oceniania chętnie mobilizują się do pokonywania trudności i sprawdzania się w sytuacjach trudnych. Metoda Ruchu Rozwijającego niosąca radość i swobodę jest doskonałą zabawa dla dzieci, jak również prowadzących i współuczestniczących dorosłych. Wstęp Z roku na rok w szkole rozpoczyna naukę coraz większa liczba dzieci z zaburzeniami w sferze emocjonalnej, zaburzona koncentracją uwagi, mało sprawnych ruchowo, z wadami postawy, wadami wymowy oraz sprawiających trudności wychowawcze. Wychodząc naprzeciw potrzebom szkoły i chcąc włączyć się w proces terapii uczniów z różnymi dysfunkcjami stworzony został ów program. Oparty jest on na Metodzie Ruchu Rozwijającego Weroniki Sherborne. „Terapia Ruchem Rozwijającym” wspiera i stymuluje rozwój psychofizyczny dziecka, wywiera wpływ na sferę emocjonalna i motoryczną. Sprzyja także rozwojowi wyobraźni i pomysłowości dzieci, kształci orientację w schemacie ciała i przestrzeni, rozwija zdolność koncentracji uwagi. Dzięki tej metodzie dzieci zdobywają zaufanie do siebie i otoczenia, kształtuje się pozytywnie w nich obraz samego siebie i właściwe nastawienie do świata. Taka postawa jest źródłem motywacji do działania i otworzenia się na nowe doświadczenia, co ma decydujące znaczenie w procesie uczenia. Prezentowany program przeznaczony jest do terapii dzieci z zaburzeniami emocjonalnymi i społecznymi oraz jest jednym z etapów zajęć logopedycznych dla uczniów mających trudności w swobodnym wypowiadaniu się pisaniu i czytaniu. I. Charakterystyka grupy terapeutycznej Program terapeutyczny przeznaczony jest dla uczniów w przedziale wiekowym od 6 do 12 lat. W grupie znajdują się dzieci nadpobudliwe, z zaburzeniami w sferze emocjonalnej, mające problemy z nawiązywaniem kontaktu z rówieśnikami, autystyczne, dyslektyczne oraz z zaburzeniami koordynacji ruchowej. Dobór uczniów odbywał się w oparciu o wywiad z rodzicami, nauczycielami, pedagogiem szkolnym, opinie Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej i obserwacji na zajęciach logopedycznych. Wielu z nich uczęszcza na gimnastykę korekcyjną, a ćwiczenia prowadzone Metodą Ruchu Rozwijającego mają być jednym z etapów osiągnięcia pozytywnych efektów w terapii i wyrównywaniu deficytów rozwojowych. Zajęcia prowadzone są przez p. Ewę Jurasik (logopeda) i p. Ewę Pyjos (nauczycielka nauczania zintegrowanego). II. Cele i zadania programu Celem programu jest pomoc w rozwoju osobowości i fizycznej strony dziecka poprzez: rozwój orientacji w przestrzeni, w czasie, w środowisku zewnętrznym; rozwój poczucia bezpieczeństwa, zaufania (do siebie i do partnera), współdziałania, partnerstwa; rozwój emocji, opanowywania ich, inwencji własnej, pewności siebie, inicjatywy, rozwój spontaniczności ruchu, zachowań, rozwój sprawności ruchowej i koncentracji uwagi, sposób komunikowania się, integrację środowiska w którym jesteśmy, umiejętność rozluźniania się po okresie napięcia, koncentracji. III. Zasady prowadzenia zajęć Projektując i prowadząc zajęcia Metodą Weroniki Sherborne kierujemy się następującymi zasadami: uczestniczenie w zajęciach jest dobrowolne, staramy się nawiązać kontakt z każdym dzieckiem, zajęcia powinny być dla dziecka przyjemne, dawać możliwość przeżywania radości, uczestniczymy czynnie w zajęciach ćwiczymy i bawimy się z dziećmi, przestrzegamy prawa dziecka do podejmowania własnej decyzji, zauważamy i stymulujemy aktywność dziecka, nie krytykujemy dziecka, chwalimy dziecko nie tyle za efekt, ale również za jego starania i wysiłek, unikamy stwarzania sytuacji rywalizacji, rozszerzamy stopniowo krąg doświadczeń społecznych (najpierw ćwiczenia w parach, potem w trójkach i z całą grupą), większość ćwiczeń, szczególnie początkowych prowadzimy na poziomie podłogi, zaczynamy od ćwiczeń prostych stopniowo je utrudniając, zmniejszamy udział swojej inicjatywy na rzecz aktywniejszego udziału dziecka, proponujemy na przemiennie ćwiczenia dynamiczne i relaksacyjne, w razie potrzeby pomagamy w wykonywaniu ćwiczenia, czuwamy nad bezpieczeństwem dzieci w czasie ćwiczeń i sprawnym przebiegiem zajęć, mamy zawsze na uwadze samopoczucie dziecka, pytamy je o przyzwolenie na intensyfikowanie jego doznań, uczymy dzieci zarówno używania siły, jak i zachowania delikatności i opiekuńczości w stosunku do drugiej osoby, dbamy także, aby dziecko znalazło się w pozycji dominującej (przez zmianę ról), planujemy początek zajęć tak, aby zawierał propozycje ćwiczeń dających poczucie bezpieczeństwa i bliskiego kontaktu, na zakończenia zajęć proponujemy ćwiczenia wyciszające. Podczas prowadzenia zajęć dodatkowo obserwujemy dzieci biorąc pod uwagę następujące elementy: zdolność do koncentracji uwagi, znajomość części ciała, postawę twórczą, kreatywność, nastrój, ekspresję emocji, zdolność do relaksu, reakcję na kontakt fizyczny, reakcję na stres (trudne ćwiczenia), zdolność nawiązywania kontaktu z obcą osobą, stosunek do zajęć, stosunek do innych dzieci, stosunek do grupy i zabaw grupowych, aktywność fizyczną, sprawność motoryczną, prawidłowe oddychanie, artykulacje głosek. IV. Przewidywane osiągnięcia uczniów Po realizacji programu terapii dziecko: lepiej komunikuje się z rówieśnikami - potrafi wyrazić swoje potrzeby w adekwatny sposób, pomaga osobom starszym i słabszym, umie zwrócić się z prośbą do kolegi o pomoc i podziękować za nią staje się odpowiedzialne za wykonanie zadania, za osobę którą się opiekuje - umie dostrzegać różnice miedzy wymaganiami stawianymi starszym i młodszym dzieciom, rozumie, że jako starsze mają one więcej obowiązków w grupie zróżnicowanej pod względem wieku, potrzeb i możliwości, przejmują więcej odpowiedzialności. potrafi zachować zasady bezpieczeństwa nie tylko w czasie ćwiczeń ale w różnych sytuacjach życiowych jest bardziej otwarte i kreatywne w myśleniu i działaniu, inicjuj zabawę. swobodnie i bez zahamowań bierze udział we wszystkich formach aktywności. nie boi się wchodzić w relacje interpersonalne z dziećmi i dorosłymi - potrafi odwzajemniać uczucia pozytywne i lepiej radzi sobie z kontrolowaniem uczuć negatywnych. umie zachować odpowiedni dystans w stosunku do dorosłego wiedząc, że jest to osoba mu życzliwa pomocna. ma opanowane określone doświadczenia ruchowe, które mogą być zastosowane w wielu innych zadaniach fizycznych. lepiej koncentruje się na powierzonych mu zadaniach, wykonuje je dokładnie, starannie i do końca. V. Przykłady ćwiczeń wykorzystywanych w programie W programie terapii opartym na Metodzie Ruchu Rozwijającego wykorzystywane są ćwiczenia zawarte w książce M. Bogdanowicz, B. Kisiel, M. Przasnyskiej „Metoda Weroniki Sherborne w terapii i wspomaganiu rozwoju dziecka”. Cykl ćwiczeń podzielonych jest na 4 grupy: ćwiczenia prowadzące do poznania własnego ciała. ćwiczenia pomagające zdobyć pewność siebie i poczucie bezpieczeństwa w otoczeniu. ćwiczenia ułatwiające nawiązywanie kontaktu z partnerem i grupą. ćwiczenia twórcze. 1. Ćwiczenia prowadzące do poznania własnego ciała Dzięki tym ćwiczeniom dzieci potrafią nazywać poprawnie części ciała: uczą się ich wyczuwania, kształcą świadomą kontrolę ciała i jego ruchów oraz zachowania. Do najważniejszych części ciała, których poznanie i opanowanie powinno nastąpić jak najwcześniej, należą: stopy, kolana, uda, nogi. Są one szczególnie ważne, gdyż tworzą fizyczną całość z podłożem, po którym stąpamy. Kontrola ich jest niezbędna do utrzymania pełnej równowagi ciała. Przykłady ćwiczeń (ćwiczenia indywidualne) Wyczuwanie brzucha pleców i pośladków: leżenie na plecach leżenie na brzuchu ślizganie się w kółko na brzuchu, na plecach siedząc - przyciąganie kolejno nóg (ręce oparte wzdłuż boków) siedząc: a) kręcenie się w kółko na pośladkach, b) przewrót na plecy siedząc - przyciąganie kolan, chowanie głowy, rozprostowywanie się do pozycji leżącej czołganie się na brzuchu, do przodu, z wyciąganiem i zginaniem na przemian rąk i nóg czołganie się na plecach do przodu z wyciąganiem i zginaniem na przemian rak Wyczuwanie nóg i rąk Wyczuwanie kolan siedząc: podciąganie kolan do siadu skulnego pchanie kolan do siadu prostego (pokonując opór) w siadzie prostym - rozcieranie i poklepywanie kolan maszerowanie i bieganie z podnoszeniem wysoko kolan Wyczuwanie nóg (w ruchu): chodzenie, bieganie na sztywnych nogach chodzenie, bieganie na miękkich (gumowych) nogach Wyczuwanie nóg - siedząc (nogi wyprostowane): dotykanie palcami stóp podłogi uderzanie o podłogę piętami uderzanie o podłogę całą stopą szybko i wolno Wyczuwanie łokci - siedząc (kolana zgięte): dotykanie łokciami kolan dotykanie prawym łokciem lewego kolana i odwrotnie Wyczuwanie twarzy - siedzenie w kole: wytrzeszczanie oczu (oczy duże), mrużenie oczu zabawne miny Wyczuwanie całego ciała: leżenie na plecach turlanie się (mięśnie naprężone i rozluźnione) leżenie z rękami wzdłuż ciała (napinanie i rozluźnianie mięsni) 2. Ćwiczenia pozwalające zdobyć pewność siebie i poczucie bezpieczeństwa w otoczeniu. Ćwiczenia te ściśle związane są z wyżej opisanymi gdyż dziecko powinno poznać siebie mieć pewność w działaniu aby łatwiej nawiązać kontakt z innymi. Umożliwiają one poznanie otoczenia dzięki czemu dziecko czuje się swobodnie i bezpiecznie. Wszystkie ćwiczenia z tej grupy odbywają się na podłodze i polegają na przemieszczaniu się. Przykłady ćwiczeń: Ćwiczenia indywidualne Ślizganie się na brzuchu i na plecach Czołganie się na brzuchu i na plecach Maszerowanie i bieganie z jednoczesnym unoszeniem wysoko kolan Czworakowanie, obchodzenie przeszkody nad pod, przez, dokoła Ćwiczenia w parach jedna osoba robi mostek, a druga obchodzi ja na czworaka, przechodzi pod przez, nad, dokoła Ćwiczenia w grupie grupa tworzy „tunel” - reszta czołga się pod tunelem na plecach, na brzuchu 3. Ćwiczenia ułatwiające nawiązanie kontaktu i współpracy z partnerem i grupą. Są to ćwiczenia, w których partner „bierny” jest pod opieką osoby „aktywnej”. Uczestnik dzięki współpracy z drugą osobą poznaje swoją siłę fizyczną, uczy się wyczucia współpartnera. Ćwiczenia te dają możliwość przeżycia wspólnego wysiłku fizycznego rozwijają i uczą koncentracji; uczą współdziałania w czasie ćwiczeń. Są one dobrą zabawą wywołującą niekiedy śmiech, okrzyki; pomagają ujść nagromadzonym emocjom i napięciom. Przykłady ćwiczeń Ćwiczenia „z” w parach (partner „aktywny” i partner „bierny"): pozycja siedząca - ćwiczący siedzi opierając się plecami o partnera nogi ugięte w kolanach pcha plecami partnera, starając się pokonać jego opór (zmiana ról) kładzenia się na przemian plecami na partnera z unoszeniem bioder pozycja stojąca (tyłem): ćwiczący delikatnie kładzie się na plecach partnera, a ten stara się częściowo przyjąć ten ciężar ciągnięcie za kostki ćwiczącego, leżącego na brzuchu lub na plecach ciągnięcie za przeguby rąk lub łokcie, ćwiczącego leżącego na plecach kołysanie: pozycja siedząca, tworzenie „fotelika” dla ćwiczącego „pasywnego” i obejmowanie go, łagodnie kołysząc do przodu i na boki przyjęcie całego ciężaru ciała partnera: ćwiczący „aktywny” w klęku podpartym „pasywny” kładzie się dowolnie (na plecach, brzuchu, wzdłuż i w poprzek), „aktywny” porusza się po sali w różnych kierunkach. prowadzenia „ślepca” : ćwiczący zamyka oczy i jest prowadzony po sali w różnych kierunkach Są to ćwiczenia dość zaawansowane, dla osób wykazujących już pewien stopień pewności ruchów. Przyzwyczajają one do kontaktu wzrokowego z partnerem. Ćwiczenia „przeciwko w parach” „Skała” - ćwiczący staje stabilnie w rozkroku podpartym, lub siedzi mocno podparty o podłoże; współćwiczący próbuje przesunąć go pchając lub ciągnąć w różnych kierunkach „Worek” - to samo ćwiczenie jak wyżej ze współćwiczącym leżącym na plecach lub na brzuchu- próba przewrócenia partnera na druga stronę "Paczka"- dziecko zwija się w kłębek a współćwiczący usiłuje rozwiązać paczkę, ciągnąć za nogi i ręce "Przygniatanie"- dzieci ćwiczą w parch. Jedno leży na drugim w poprzek jego ciała. Zadaniem dziecka leżącego pod spodem jest wyczołganie się spod swojego partnera. Ćwiczenia „razem” w parach (obaj partnerzy aktywni): partnerzy siedzą złączeni plecami po czym wstają, nie odrywając się od siebie, napierają na siebie plecami tak aby obydwaj powstali. Następnie próbują usiąść nie tracąc równowagi kołysanie się: siedząc przodem do siebie z lekko zgiętymi nogami, ćwiczący trzymają się za ręce lub przeguby; na zmianę kładą się na plecy i są przeciągani przez partnera równowaga: stojąc do siebie twarzą i trzymając się za ręce, ćwiczący odchylają się i przechodzą do siadu, a następnie razem wstają „Ludzie do ludzi”- dzieci w parach; osoba prowadząca wydaje polecenia „ręce do rąk” - uczestnicy podają sobie w parach ręce, „stopy do stóp”, uczestnicy dotykają się stopami. Na hasło „ludzie do ludzi”, ćwiczący szybko zmieniają partnera „Przytulamy się” - dzieci parami siadają na podłodze twarzami do siebie, obejmują się ramionami i nogami kołyszą się na boki, poklepują się delikatnie po plecach; głowy spoczywają na ramionach partnerów Ćwiczenia w grupie: „Kołysanie”: dwóch ćwiczących siedzi naprzeciwko, pomiędzy nimi trzeci, kolana lekko ugięte i rozsunięte, ręce wyciągnięte do przodu; ćwiczący w środku jest kołysany przez partnerów Ćwiczenia skoczne: dwóch współćwiczących wspomaga osobę skaczącą trzymając ją za dłonie i łokcie „Kanapa” - czterech lub pięciu ćwiczących wykonuje klęk podparty w rzędzie, ćwiczący kładzie się na ich plecach, rząd kołysze się rytmicznie naśladując fale, lub przesuwa się do przodu lub do tyłu wykonując ruchy kołyszące pięciu lub sześciu ćwiczących leży w kole na plecach na znak wszyscy przewracają się jednocześnie na prawy lub na lewy bok pięciu sześciu ćwiczących leży w kole na plecach nie odrywając ramion, zginają ręce w łokciach i próbują połączyć ręce w koło Ćwiczenia te uczą koordynacji w grupie i początkowo mogą okazać się dosyć trudne. 4. Ćwiczenia twórcze. Pozwalają one nawiązać i pogłębić stosunki miedzy ludzkie; dają możliwość uwolnienia się od wewnętrznych napięć i niepokoju. Mogą odbywać się w formie pantomimy, tańca. Każdy może być twórcą w stopniu w jakim sobie tego życzy, a płynące stąd przeżycia zadowolenia, radości pomogą osiągnąć harmonię i zwiększą poczucie przynależności do grupy. W celu dostosowania zajęć do potrzeb dzieci z różnymi zaburzeniami i deficytami oraz dla ich uatrakcyjnienia wprowadzane są również elementy gimnastyki korekcyjnej, logorytmiki, zabawy z chustą Klanza, gimnastyki mózgu P. Dennisona, ćwiczenia oddechowe i relaks przy muzyce. VI. Baza lokalowa i sprzęt Zajęcia odbywają się w soboty w wymiarze 1,5 godziny w sali gimnastycznej. Ćwiczący mają pełną swobodę ruchu. Sobotnie przedpołudnie nie koliduje z uczestnictwem w innych kółkach zainteresowań, toteż dzieci przychodzą chętnie i systematycznie. Wykorzystywany sprzęt: materace, małe koce, piłki, szarfy, chusta Klanza. Ćwiczący przynoszą ze sobą niegazowaną wodę mineralną. W zajęciach chętnie biorą udział rodzice i rodzeństwo dzieci ćwiczących. VII. Ewaluacja programu Ewaluacja programu będzie dokonywana sukcesywnie w toku jego realizacji. Ocena skuteczności programu opierać się będzie na obserwacji zachowania dzieci podczas zajęć i odnotowywaniu ich osiągnięć w odpowiednio skonstruowanym Arkuszu Skali Obserwacji Zachowania opracowanym przez M. Bogdanowicz i E. Lubianiec oraz ankiety dla rodziców i uczniów uczestniczących w zajęciach, ankiety dla nauczycieli. SKALE OBSERWACJI ZACHOWANIA I. ZNAJOMOŚĆ CZĘŚCI CIAŁA 0. Nie potrafi wskazać żadnej części ciała 1. Wskazuje 2-3 podstawowe części ciała np. głowa ręka noga. 2. Potrafi wskazać 4-6 części ciała np. głowa, ręka, noga, oko, buzia, nos. 3. Potrafi wskazać 7-9 części ciała np. głowa, ręka, noga, oko, buzia, nos, brzuch, usta, włosy. 4. Potrafi wskazać 10-13 części ciała. 5. Potrafi wskazać 10-14 części ciała. 6. Potrafi wskazać wszystkie części ciała łącznie z brodą, nadgarstkiem, palcami, rzęsami, piętą. II. REAKCJA NA TRUDNE ĆWICZENIA 0. Nie chce wykonać żadnego trudnego ćwiczenia, stawiając silny opór. 1. Wykonuje trudne ćwiczenia zachęcane i przy pomocy ale bardzo rzadko. 2. Wykonuje trudne ćwiczenia przy pomocy. 3. Wykonuje niektóre trudne ćwiczenia bez pomocy, ale wymaga zachęty. 4. Niektóre trudne ćwiczenia wykonuje samodzielnie, bez zachęty. 5. Chętnie wykonuje trudne ćwiczenia. 6. Spontanicznie i chętnie wykonuje wszystkie najtrudniejsze ćwiczenia. III. EKSPRESJA EMOCJI 0. Brak ekspresji emocji lub nie kontrolowana ekspresja, nieopanowanie w reakcjach emocjonalnych w każdej sytuacji. 1. Bardzo silne zahamowanie w wyrażaniu emocji lub bardzo żywe, nadmierne wyrażanie emocji, niewspółmierne do siły bodźca, występujące nagminnie. 2. Zahamowanie w wyrażaniu emocji lub żywe reakcje emocjonalne, bardzo rzadko wyrażane adekwatnie do końca. 3. Emocje i uczucia czasami wyrażane adekwatnie do sytuacji. 4. Emocje i uczucia często wyrażane adekwatnie do sytuacji. 5. Emocje i uczucia bardzo często wyrażane adekwatnie do sytuacji. 6. Emocje i uczucia zawsze wyrażane adekwatnie do sytuacji. IV. NASTRÓJ 0. Apatia albo silne przygnębienie, płaczliwość, rozdrażnienie lub euforyczny nastrój, nieopanowanie w reakcjach emocjonalnych występują w każdej sytuacji. 1. Obojętność albo silne przygnębienie, płaczliwość, rozdrażnienie lub wesołkowatość, zawadiackie zachowania występują nagminnie. 2. Obojętność albo przygnębienie, płaczliwość, rozdrażnienie lub wesołkowatość, zawadiackie zachowania występują bardzo często. 3. Obojętność albo przygnębienie, płaczliwość, rozdrażnienie lub wesołkowatość, zawadiackie zachowanie występują często. albo przygnębienie, płaczliwość, rozdrażnienie lub wesołkowatość, zawadiackie zachowania występują czasami bez wyraźnej przyczyny. Przeważa nastrój pogodny, adekwatny do sytuacji. nastrój pogodny, adekwatny do sytuacji. i adekwatny do sytuacji nastrój występuje zawsze.. V. REAKCJA NA BLISKI KONTAKT FIZYCZNY 0. Silny opór, odmawia jakiegokolwiek kontaktu lub wymusza kontakt, nie chce go przerwać. 1. Bardzo trudno wchodzi w kontakt, długo nie chce go zaakceptować lub nadmiernie klei się. Nie chcąc go przerwać. 2. Zgadza się na kontakt po długiej zachęcie, zachowując wyraźny dystans, lub wchodzi w kontakt zbyt szybko, bez dystansu i nie potrafi go przerwać. 3. Bardzo rzadko utrzymuje kontakt bez oporu i zwykle z pewnym dystansem lub często dąży do bliskiego kontaktu, długo nie chcąc go przerwać. 4. Zwykle po zachęcie pozytywnie reaguje na próby nawiązania kontaktu lub potrafi zachować odpowiedni dystans 5. Utrzymuje kontakt bez oporu, z należytym dystansem. 6. Zawsze chętnie wchodzi w kontakt i utrzymuje go w granicach odpowiedniego dystansu. VI. REAKCJE NA PIESZCZOTY 0. Bardzo silny opór, kategorycznie odmawia przyjmowania i odwzajemniania pieszczot lub bez przerwy je wymusza w sposób bardzo natarczywy. 1. Bardzo niechętnie przyjmuje pieszczoty, nigdy ich nie odwzajemnia lub nagminnie się ich domaga. 2. Bardzo rzadko zgadza się na pieszczoty i bardzo rzadko je odwzajemnia lub zbyt często się ich domaga. 3. Czasami zgadza się na pieszczoty i rzadko je odwzajemnia. 4. Często pozytywnie reaguje na pieszczoty i je odwzajemnia. 5. Chętnie przyjmuje pieszczoty i je odwzajemnia. 6. Zawsze chętnie przyjmuje pieszczoty i zawsze je odwzajemnia. VII. STEREOTYPIA W ZACHOWANIU zachowaniu występują wyłącznie stereotypie. zachowaniu dominują stereotypie. występują często. zdarzają się rzadko. występują wyjątkowo, bardzo rzadko. zanotowano przejawy stereotypii. nigdy nie występują. VIII. POSTAWA TWÓRCZA, KREATYWNOŚĆ proponuje nic nowego. zachowania innych. proponuje własne ćwiczenia. proponuje własne ćwiczenia. proponuje własne ćwiczenia. pomysłowe, bardzo często proponuje nowe ćwiczenia. wyłącznie nowe, pomysłowe zabawy. IX. AKTYWNOŚĆ PODCZAS ZAJĘĆ 0. Opiera się, nie chce uczestniczyć w zajęciach. 1. Bierne, całkowicie poddaje się dorosłemu. 2. Sporadyczne przejawy aktywności własnej jako reakcja na zachętę. 3. Zachęcany, aktywnie uczestniczy w zajęciach. 4. Czasami występuje z inicjatywą ćwiczeń bez zachęty. 5. Aktywne, często inicjuje ćwiczenia. 6. Bardzo aktywne, bardzo często występuje z inicjatywą ćwiczeń. X. PRZEJAWY LĘKU W ZACHOWANIU (PŁACZ, KRZYK, ODMOWA BLISKIEGO KONTAKTU, OBAWA PRZED OTWARTĄ LUB ZAMKNIĘTĄ PRZESTRZENIĄ) 0. Dominują w zachowaniu dziecka. 1. Bardzo często występują. 2. Często występują. 3. Występują w sytuacjach nowych i trudnych, lecz są nasilone. 4. Rzadko występują, zazwyczaj są uzasadnione. 5. Bardzo rzadko występują i są adekwatne do sytuacji. 6. Nigdy nie występują bez przyczyny. XI. ZDOLNOŚĆ NAWIĄZYWANIA KONTAKTU Z DRUGĄ OSOBĄ 0. Opór przed kontaktem, negatywizm. 1. Bierność, obojętność na próby nawiązania kontaktu ze strony drugiej osoby. 2. Reaguje nieufnie na próby nawiązania kontaktu ze strony drugiej osoby. 3. Nieśmiałe próby nawiązania kontaktu z druga osobą i pozytywna reakcja na ich odwzajemnienie. 4. Odwzajemnia zainteresowanie swoja osoba, odważnie wchodzi w kontakt z druga osoba. 5. Odważnie dąży do nawiązania kontaktu z drugą osobą. 6. Kontakty z innymi osobami nawiązuje zawsze i w każdych warunkach. XII. REAKCJA DZIECKA PRZY WEJŚCIU NA ZAJĘCIA 0. Bardzo silny negatywizm, krzyk, płacz przy wejściu na salę, zdecydowanie odmawia udziału w zajęciach. 1. Zawsze dominuje niepewność, wyraźne oznaki niepokoju. 2. Często dominuje niepewność, oznaki niepokoju. 3. Niepewność, oznaki niepokoju występują czasami obok rzadko pojawiających się reakcji pozytywnych (zainteresowanie zajęciami, pogodny nastrój). 4. Bardzo rzadko występuje niepewność, oznaki niepokoju, częstsze są reakcje pozytywne. 5. Często występują reakcje pozytywne, wyrażające zadowolenie i zainteresowanie rozpoczynającymi się zajęciami. 6. Zawsze występuje pogodny nastrój, zadowolenie i zainteresowanie rozpoczynającymi się zajęciami. XIII. REAKCJA NA ZABAWY ZBIOROWE 0. Negatywizm, ostry opór. 1. Niechęć, brak zainteresowania. 2. Czasami, po namowie włącza się do zabaw zbiorowych. 3. Po namowie często w nich uczestniczy. 4. Chętnie uczestniczy w tych zabawach, czasami z własnej inicjatywy. 5. Bardzo często bierze w nich spontaniczny udział. 6. Zawsze bardzo chętnie w nich uczestniczy, domaga się ich. XIV. STOSUNEK DO INNYCH DZIECI PODCZAS ZABAWY 0. Silna agresja i rywalizacja z innymi dziećmi, zazdrość, egoizm, wrogość zawsze występują podczas zabawy z innymi dziećmi. 1. Dominuje niechęć, negatywizm często zdarzają się zachowania agresywne, egoizm, brak reakcji pozytywnych. 2. Często obojętność, czasami zachowanie agresywne, egoizm, sporadycznie występują zachowania pozytywne. 3. Negatywizm i agresja występują rzadko, czasami zazdrość i egoizm, częściej reakcje pozytywne. 4. Bardzo rzadko występują negatywizm i agresja. Częste reakcje pozytywne, takie jak: opiekuńczość, koleżeńskość i współdziałanie. 5. Bardzo często występują zachowania pozytywne wobec innych dzieci. 6. Zawsze występują zachowania pozytywne - opiekuńczość, koleżeńskość, chęć uczestniczenia we wspólnej zabawie. XV. REAKCJA DZIECKA NA INNE DZIECI 0. Brak zainteresowania innymi dziećmi, niechęć wchodzenia z nimi w kontakt. 1. Sporadyczne przejawy zainteresowania innymi dziećmi i ich zabawą. 2. Zachęcane, czasami wchodzi w kontakt z innymi dziećmi. 3. Bawi się wspólnie z innymi dziećmi, czasami je naśladując. 4. Często naśladuje inne dzieci, wchodzi z nimi w kontakt i zaczyna współdziałać. 5. Chętnie naśladuje inne dzieci, dąży do kontaktu z nimi i dobrze współdziała. 6. Zawsze wyrażą chęć pozostawania z dziećmi i współpracy z nimi. XVI. REAKCJA NA DOROSŁEGO PODCZAS ZABAWY 0. Niechęć, opór przed kontaktem. 1. Obojętność. 2. Bardzo słabe, sporadyczne zainteresowanie dorosłym. 3. Sporadyczne pozytywne reakcje na inicjatywę dorosłego, ale rzadko reagowanie na nie. 4. Często pozytywne reakcje na inicjatywę dorosłego, przejawy współdziałania z dorosłym. 5. Współdziałanie z dorosłym, przejawy własnej inicjatywy i zachowań partnerskich. 6. Pełne współdziałanie z dorosłym ze świadomością swojej roli jako partnera zabawy. XVII. AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA NA ZAJĘCIACH 0. Zupełna bierność lub nieprzerwana silnie wzmożona ruchliwość (hiperaktywność). 1. Bardzo słaba aktywność, ospałość lub nienaturalnie wzmożona ruchliwość. 2. Obniżona lub silnie wzmożona ruchliwość występują często. 3. Obniżona lub wzmożona ruchliwość występują czasami. 4. Często aktywność ruchowa na poziomie optymalnym, rzadko obniżona lub wzmożona. 5. Aktywność ruchowa na poziomie optymalnym. 6. Ruchliwość na poziomie optymalnym występuje zawsze. XVIII. SPRAWNOŚĆ MOTORYCZNA 0. Bardzo niska sprawność motoryczna, całkowita nieporadność ruchowa. 1. Niska sprawność ruchowa, potrzebna pomoc dorosłego. 2. Ograniczona sprawność ruchowa, czasami wymagana jest pomoc dorosłego. 3. Niższa niż przeciętna sprawność ruchowa. 4. Sprawność ruchowa przeciętna. 5. Dobra sprawność ruchowa. 6. Wysoka sprawność ruchowa, wykraczające poza normy rozwojowe danego wieku. XIX. ZDOLNOŚĆ DO RELAKSU 0. Całkowity brak umiejętności odprężenia i relaksowania się, ciągłe silne napięcie mięśni. 1. Bardzo słaba zdolność do relaksu, sporadyczne, chwilowe rozluźnienie. 2. Słaba zdolność do relaksu, zwykle udaje się osiągnąć jedynie krótkotrwałe rozluźnienie. 3. Dłużej trwające stany rozluźnienia i odprężenia osiągane są rzadko. 4. Przeciętna zdolność do relaksu, stany rozluźnienia i odprężenia osiągane są często, ale ich trwałość nie jest jeszcze wysoka. 5. Dobra zdolność do osiągania relaksu, trwałe stany rozluźnienia powstają łatwo. 6. Wysoka zdolność do relaksu, wyjątkowo łatwe i częste osiąganie stanu rozluźnienia. XX. ZDOLNOŚĆ DO KONCENTROWANIA UWAGI 0. Niezdolne do skupienia uwagi na wykonywanym zadaniu. 1. Bardzo rzadko potrafi skupić uwagę pomimo zachęty. 2. Czasami koncentruje uwagę, gdy jest zachęcane przez dorosłego. 3. Czasami koncentruje uwagę bez pomocy dorosłego. 4. Często koncentruje uwagę, gdy jest zainteresowane zadaniem. 5. Dobrze koncentruje uwagę na zadaniu. 6. Zawsze skoncentrowane podczas wykonywania zadań. VIII. Przykładowe scenariusze zajęć SCENARIUSZ ZAJĘC TERAPEUTYCZNYCH PROWADZONYCH METODĄ WERONIKI SHERBORNE TEMAT: ZESTAW ĆWICZEŃ I ZABAW RUCHOWYCH KSZTAŁCĄCYCH KONCENTRACJE UWAGI I ORIENTACJE W SCHEMACIE CIAŁA. CELE OGÓLNE: integracja dzieci poprzez różne formy wspólnych ćwiczeń nawiązywanie kontaktu emocjonalnego z partnerem doskonalenie prawidłowej wymowy kształcenie koncentracji uwagi rozwijanie poczucia bezpieczeństwa i zaufania do współćwiczących CELE OPERACYJNE: dzieci poznają i prawidłowo nazywają części ciała uczą się współdziałania w grupie potrafią zrelaksować się po wysiłku fizycznym doskonalą prawidłową wymowę i przełamują niechęć do mówienia na forum poprzez swobodne wypowiedzi na temat zajęć potrafią na dłuższy czas skupić uwagę na wykonywanym zadaniu dbają o bezpieczeństwo współćwiczącego podnoszą poczucie własnej wartości ŚRODKI DYDAKTYCZNE: materace, koce chusta Klanza muzyka relaksacyjna METODY: praktycznego działania indywidualizacji aktywizująca stopniowania trudności FORMY PRACY: indywidualna zbiorowa LITERATURA: M. Bogdanowicz, B. Kisiel, M. Przasnyska „Metoda Ruchu Rozwijającego Weroniki Sherborne w terapii i wymaganiu rozwoju dziecka”. PRZEBIEG ZAJĘĆ I. CZĘŚĆ WSTEPNA Powitanie Zaznaczanie poziomu swoich uczuć na termometrze i uzasadnianie swojego wyboru. Zapoznanie z celem ćwiczeń proponowanym na zajęciach. II. CZĘŚĆ WŁAŚCIWA Zabawa integracyjna „Zrób tak jak ja” - dzieci stoją w kole, kolejno, głośno i rytmicznie wypowiadają swoje imię i demonstrują ćwiczenia, które następnie wykonują wszyscy uczestnicy. „Poznajmy się” - dzieci tworzą dwa koła, które poruszają się w przeciwnych kierunkach. Maszerując uczestnicy dotykają się różnymi częściami ciała (ręka, kolano, ramię, biodro) i podają swoje imię. Ćwiczenia prowadzące do poznania własnego ciała i koncentracji uwagi. Dzieci siedząc w kole uderzają na przemian ręką prawą i lewą o podłogę ze zmiana tempa; to samo ćwiczenie wykonują nogami. Siedząc w kole dzieci rysują w powietrzu „leniwe ósemki” po kolei prawą, lewą ręką i oburącz; to samo ćwiczenie wykonują nogami; w trakcie ćwiczenia oczami wodzą za ręką lub nogą. Dzieci ćwiczą w parach jeden z współćwiczących rysuje palcem na plecach partnera, celem drugiego z nich jest odgadnięcie co zostało narysowane. Ćwiczenia oddechowe i artykulacyjne. Stojąc w kole dzieci nabierają dużo powietrza nosem i wypuszczają ustami głośno artykułując głoski i sylaby (s, z, ż, sza, cza, ma, da, ba). Stojąc w kole dzieci nabierają powietrza nosem i jednocześnie unoszą do góry ręce, a następnie wypuszczają powietrze ustami opuszczając powoli ręce w dół aż do skłonu. Ćwiczenia pozwalające zdobyć pewność siebie i poczucie bezpieczeństwa. „Zabawa w ślepca” - jedna osoba z pary zamyka oczy, druga prowadzi ja po sali pokonując ustawione przeszkody. „Kanapa” - czwórka dzieci tworzy mostek (kanapa), a pozostali kolejno kładą się na ich plecach. Dzieci tworzące mostek rytmicznie wykonują ruchy (do przodu, do tyłu, na boki) bujając się. „Samochody” ćwiczenie w parach - jeden z ćwiczących w pozycji leżącej na plecach lub na brzuchu, drugi ciągnie go na kocyku (potem zmiana). Relaks przy muzyce - dzieci leżą na kocykach w Pozycji Dennisona wsłuchując się w rytm muzyki. Zabawy ruchowe z wykorzystaniem chusty Klanza. Pod chusta przechodzą bezpiecznie dzieci, których imię zaczyna się od samogłoski. Pod chustą bezpiecznie przechodzą ci, których imię składa się z 4 sylab. Pod chustą przechodzą bezpiecznie te dzieci, których imię nie kończy się na samogłoskę. „Mecz piłki” - dzieci podzielone są na dwie drużyny; za pomocą chusty podrzucają piłeczkę; każda drużyna stara się by piłka nie upadła na podłogę, bo wówczas przeciwnik otrzymuje punkt. Podsumowanie i omówienie zajęć przy termometrze. SCENARIUSZ ZAJĘC TERAPEUTYCZNYCH PROWADZONYCH METODĄ WERONIKI SHERBORNE. TEMAT: ZESTAW ĆWICZEŃ I ZABAW USPRAWNIAJĄCYCH, OPRACOWANYCH NA PODSTAWIE METODY RUCHU ROZWIJAJĄCEGO WERONIKI SHERBORNE. CELE OGÓLNE: Integracja dzieci poprzez różne formy wspólnych ćwiczeń, Nawiązywanie kontaktu emocjonalnego z partnerem, Odczuwanie radości z powodu wspólnej zabawy, Rozwijanie poczucia bezpieczeństwa i zaufania do współćwiczących, Wyzwalanie swobody zachowań i naturalność. CELE OPERACYJNE: Dzieci poznają własne ciało i odczuwają je, Uczą się współdziałać w grupie, Nabywają umiejętności stanu odprężenia, Łatwiej nawiązują kontakt z partnerem i grupą, Dbają o bezpieczeństwo swoje i innych, Podnoszą poczucie własnej wartości. ŚRODKI DYDAKTYCZNE: Materace Chusta Klanza Muzyka relaksacyjna METODY: Praktycznego działania, Indywidualizacji, Aktywizująca, Eksponująca, Stopniowania trudności. FORMY PRACY: Indywidualna Zbiorowa LITERATURA: M. Bogdanowicz, B. Kisiel, M. Przasnyska „Metoda Weroniki Sherborne w terapii i wspomaganiu rozwoju dziecka”. PRZEBIEG ZAJĘC: Pogadanka na temat - motywacji do udziału w zajęciach. Uczniowie zaznaczają na „termometrze swoje odczucia i uzasadniają swój wybór.” Zabawa integracyjna. Powitanie i przedstawienie się („zabawa w pociąg” - dzieci stają w kole, kolejno głośno wypowiadają swoje imię, wskazują następną osobę itd. - tworzą pociąg). Ćwiczenia twórcze i pozwalające zdobyć pewność siebie. Każde dziecko kolejno prezentuje wymyślone przez siebie ćwiczenie, głośno i rytmicznie wymawiając swoje imię, a pozostali uczestnicy naśladują je. Ćwiczenia prowadzące do poznania własnego ciała i przestrzeni: Dzieci siedzą w kole uderzają na przemian ręka prawą i lewą o podłogę ze zmiana tempa; to samo ćwiczenie wykonują z nogami. Ślizganie się na kocykach w leżeniu na brzuchu, na plecach i w siadzie. Maszerowanie i bieganie po okręgu na palcach, na pietach i z podnoszeniem wysoko kolan. Marsz i bieg na „sztywnych nogach” i na „miękkich nogach”. Ćwiczenia relaksacyjne - dzieci leżą na kocykach wsłuchując się w dźwięki muzyki. Ćwiczenia pozwalające zdobyć pewność siebie i poczucie bezpieczeństwa w otoczeniu. Ćwiczenia w parach: Jedna osoba robi „mostek”, a druga obchodzi ja na czworakach, przechodzi pod, przed, nad, dookoła. Partner aktywny i partner bierny: ćwiczący w pozycji siedzącej stykają się plecami, pchają plecami współćwiczącego starające się pokonać jego opór. Jeden z ćwiczących w pozycji leżącej na plecach lub brzuchu, a partner ciągnie go na kocyku („samochód” - zmiana ról) Ćwiczenia ułatwiające nawiązywanie kontaktu i współpracę z partnerem i grupą: Grupa tworzy tunel - kolejno czołgają się pod nim na plecach i brzuchu uczestnicy zajęć. 4, 5 ćwiczących wykonuje klęk podparty w rzędzie, ćwiczący kładzie się na nich na brzuchu; rząd kołysze się rytmicznie do przodu, do tyłu, w pr4awo, w lewo („kanapa”) - ćwiczenia relaksacyjne. Zabawy ruchowe z wykorzystaniem chusty Clanzy („rekin”, zabawa w kolory, mecz piłki). Zabawa relaksacyjna kończąca zajęcia „Ogrodnik”. Podsumowanie i omówienie zajęć przy „termometrze”. Mgr Ewa Jurasik - logopeda Mgr Ewa Pyjos - nauczyciel nauczania zintegrowanego Mgr Barbara Tobiasz - pedagog specjalny Bibliografia M. Bogdanowicz, B. Kisiel, M. Przasnyska - „Metoda Weroniki Sherborne w terapii i wspomaganiu rozwoju dziecka”, WSiP, 1996. Warszawa A. Morales Gomez - „Gdy dziecko ma problemy w klasie”, Wydawnictwo eSPe, Kraków 2002 M. Jachimowska (opracowanie) - „Grupa bawi się i pracuje cz. I” R. Kloppel, S. Viex - „Rytmika w zabawie i terapii” B. Kaja - „Zarys terapii dziecka”, Wydawnictwo Uczelniane WSP w Bydgoszczy 1994 R. Portmann - „Gry i zabawy przeciwko agresji” J. Rojewska - „Grupa bawi się i pracuje cz. II” (33,6 KB) Na skróty → Charakterystyka rozszczepów → Leczenie → Przyczyny powstawania rozszczepów → Zabieg zespolenia wargi → Główne typy rozszczepu wargi → Zabieg zespolenia podniebienia → Opieka stomatologiczna → Chirurgia ortognatyczna (szczękowo­‑twarzowa) → Żywienie → Rozszczep podniebienia a utrata słuchu → Rozszczep podniebienia a wada wymowy → Zapytaj lekarza Rozszczep wargi i podniebienia jest jedną z najczęściej występujących na świecie wad wrodzonych głowy i szyi. Badanie ultrasonograficzne może wykazać obecność rozszczepu u płodu już w drugim trymestrze ciąży. Diagnoza postawiona w tak wczesnym okresie pozwala rodzicom w pełni zrozumieć istotę choroby oraz przygotować ich do późniejszego leczenia dziecka. Ponieważ rozszczepy dotyczą struktur nosa, wargi, dziąsła i podniebienia, powodują one zaburzenia wyglądu zewnętrznego twarzy i uzębienia oraz nieprawidłowości takich funkcji jak: ssanie, żucie, mowa i słuch. Z uwagi na rozległość zaburzeń w chorobie rozszczepowej leczenie powinno być prowadzone przez wykwalifikowany zespół specjalistów. Zachęcamy do pobrania poradnika autorstwa dr Aliny Strzałkowskiej i Tomasza Sikory na temat programu leczenia zespołowego rozszczepu wargi i podniebienia. Rozszczep wargi i podniebienia – Program Leczenia Zespołowego Charakterystyka rozszczepów Co to jest rozszczep? Rozszczepy wargi i podniebienia są wadami wrodzonymi jamy ustnej i warg. Do ich powstawania dochodzi w pierwszych trzech miesiącach ciąży. W rozwijającej się u zarodka wardze (5–6 tydzień ciąży) nie dochodzi do połączenia pomiędzy jej stroną prawą, a lewą. W rozszczepie podniebienia, między 8 a 12 tygodniem rozwoju zarodka dochodzi do zaburzeń w formowaniu się sklepienia jamy ustnej. Dziecko może urodzić się z rozszczepioną wargą, rozszczepionym podniebieniem lub z obiema wadami jednocześnie. W najpoważniejszych przypadkach rozszczepów brakiem połączenia może być objęta cała twarz. Kiedy stawiana jest diagnoza? Prenatalnym badaniem USG specjalista ginekolog jest w stanie wykryć rozszczep już w 16 tygodniu ciąży. Diagnoza potwierdzana jest po porodzie, w trakcie badania noworodka przez pediatrę. Jak wygląda leczenie? Wszystko zależy od nasilenia wady. Jednostronny, niekompletny rozszczep wargi najczęściej wymaga tylko pojedynczej operacji wargi, która wykonywana jest we wczesnym okresie życia. Na tym leczenie dziecka w większości przypadków zostaje zakończone. Jednostronny, pełny rozszczep wargi wymagał będzie dwóch bądź większej ilości zabiegów operacyjnych. Dziecko z obustronnym, kompletnym rozszczepem wargi i podniebienia potrzebuje dłuższego i bardziej złożonego leczenia. Ślady i blizny po rozszczepie nie znikają całkowicie i różnią się między sobą stopniem nasilenia. Długi proces leczenia, konieczność intensywnej współpracy ze strony rodziców, obciążenie zabiegami operacyjnymi małego pacjenta dla wielu rodzin może stanowić duży trud i wyzwanie. Jednakże przy dzisiejszym poziomie wiedzy medycznej, technik chirurgicznych i doświadczenia zespołu wykwalifikowanych specjalistów, zaangażowanie rodzin dziecka dotkniętego rozszczepem w leczenie owocuje świetnymi rezultatami. Chodzi nie tylko o wygląd estetyczny, lecz także rehabilitację podstawowych funkcji, takich jak: oddychanie, połykanie, żucie, mowa, słuch. Wszystko to w konsekwencji pozwala na prawidłowy psychofizyczny rozwój dziecka, jego edukację i budowanie dobrych relacji społecznych. Wielopoziomowa rehabilitacja podnosi poziom życia pacjenta i jego najbliższego otoczenia. Harmonogram zespołowego leczenia osób dotkniętych wadą rozszczepową wiek dziecka rozszczep wargi rozszczep podniebienia rozszczep wargi i podniebienia ok. 6 miesięcy zabieg zespolenia wargi wraz z korektą deformacji nosa zabieg zespolenia podniebienia zabieg zespolenia wargi i podniebienia wraz z korektą deformacji nosa 8 do 10 miesięcy test słuchu oraz badanie ucha test słuchu oraz badanie ucha 8 do 10 miesięcy ocena rozwoju mowy ocena rozwoju mowy ocena rozwoju mowy 1 do 5 roku życia test słuchu co pół roku test słuchu co pół roku 18 do 36 miesięcy pierwsza wizyta u stomatologa pierwsza wizyta u stomatologa pierwsza wizyta u stomatologa 2–3 lata pierwsza wizyta u ortodonty celem ustalenia terminu zabiegu przeszczepu kości w wyrostek zębodołowy 2–3 lata ewentualne chirurgiczne korekty estetyczne ewentualne chirurgiczne korekty estetyczne przeszczep kości do wyrostka zębodołowego, ewentualne chirurgiczne korekty estetyczne 4–5 lat ewentualne korekty przegrody nosa, korekty kosmetyczne ewentualne korekty przegrody nosa, korekty kosmetyczne ewentualne korekty przegrody nosa, korekty kosmetyczne 7–10 lat pierwsza faza leczenia ortodontycznego pierwsza faza leczenia ortodontycznego pierwsza faza leczenia ortodontycznego 12 lat i później druga faza leczenia ortodontycznego druga faza leczenia ortodontycznego druga faza leczenia ortodontycznego 15 lat i później ewentualna korekta plastyczna nosa trzecia faza leczenia ortodontycznego trzecia faza leczenia ortodontycznego ewentualny zabieg ortognatyczny ewentualny zabieg ortognatyczny, ewentualna korekta plastyczna nosa legenda: wizyty chirurgiczne ortodontyczne stomatologiczne u specjalisty foniatry/audiologa logopedyczne Leczenie Jak przebiega terapia w okresie niemowlęcym? Zabiegi chirurgiczne wykonywane są w pierwszym roku życia. Zależy to jednak od ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Zabieg na tkankach miękkich ma miejsce w 6 miesiącu życia. Jak wygląda leczenie w okresie przedszkolnym? Około 2–3 roku życia, w oparciu o układ zgryzu i warunki leczenia ortodontycznego, następuje ustalenie wskazań do operacji przeszczepu kości w wyrostek zębodołowy, czyli przywrócenia ciągłości układu kostnego. W tej fazie życia rozwija się mowa oraz uzębienie dziecka. Po upływie 30 miesięcy życia dochodzi do zakończenia wyrzynania zębów mlecznych. Po raz pierwszy rodzice powinni udać się wraz z dzieckiem na badanie stomatologiczne między 12 a 18 miesiącem życia. Operacja zespolenia podniebienia powoduje często tworzenie się blizny hamującej rozwój podniebienia miękkiego. Skutkuje to zaburzeniem mowy w postaci tzw. nosowania zamkniętego lub otwartego. Chirurg i logopeda wspólnie decydują, czy potrzebne są operacje, które pomogą w usunięciu problemu wpływającego na dalszy rozwój dziecka. Tak wczesne leczenie jest fundamentalne dla prawidłowego rozwoju mowy, która jest kluczowa dla zrównoważonego dojrzewania dziecka. Kolejnym ważnym elementem jest operowanie w okresie niepamięci, dzięki czemu dziecko nie ma przykrych wspomnień związanych z pobytem w szpitalu. Dzieci w okresie rozwoju przedszkolnego potrzebują stałej opieki specjalisty logopedy oraz chirurga. Pierwsza wizyta ma miejsce jeszcze przed pierwszym zabiegiem operacyjnym. Kontrole powinny odbywać się z częstotliwością przynajmniej raz na miesiąc. Około 4–5 roku życia przeprowadzana jest kontrola drożności nosa i ewentualnie zalecane jest prostowanie przegrody nosowej. Jak wygląda leczenie w okresie szkolnym? Na tym etapie życia zaczynają pojawiać się u dziecka zęby stałe. Często proces ten przebiega w sposób nieprawidłowy. W tym okresie konieczne może być już wdrożenie pierwszego etapu leczenia aparatami stałymi, dlatego około 6–8 roku życia niezbędna jest wizyta u odpowiedniego specjalisty. Jak wygląda leczenie w okresie dojrzewania? Struktury twarzy mogą wymagać dalszej korekty tuż przed lub zaraz po osiągnięciu dojrzałości szkieletowej. Mimo iż deformacje nosa korygowane są w trakcie pierwszej operacji zespolenia wargi, w późniejszym okresie może okazać się potrzebne wykonanie dodatkowego zabiegu. W tym okresie, w celu wyleczenia wady zgryzu u większości pacjentów przeprowadzana jest terapia aparatami stałymi. Część pacjentów, ze względu na występującą dysproporcję kości szczęk, po osiągnięciu dojrzałości szkieletowej może potrzebować leczenia zespołowego, ortodontyczno-chirurgicznego. Wykonywane są wtedy zabiegi w zakresie chirurgii szczękowo-twarzowej (ortognatycznej). Najczęściej jest to wysunięcie szczęki i/lub poszerzenie szczęki i/lub cofnięcie żuchwy bądź jej wysunięcie. Przyczyny powstawania rozszczepów Dlaczego moje dziecko urodziło się z rozszczepem wargi i/lub podniebienia? Przyczyną powstawania rozszczepu wargi i podniebienia jest wzajemny wpływ szkodliwych czynników genetycznych i środowiskowych. W niektórych rodzinach znajdują się osoby bliżej lub dalej spokrewnione, u których występuje rozszczep. Mówimy wtedy o dziedziczeniu wady. Zazwyczaj jednak trudno wykazać takie przypadki w historii rodzin. Wtedy możemy traktować rozszczep jako mutację, czyli powstałą w okresie formowania się zarodka nieprawidłowość w budowie genu lub grupy genów. Wśród szkodliwych czynników środowiskowych główną rolę sprawczą w powstawaniu mutacji odgrywają leki zażywane przez matkę we wczesnym okresie rozwoju zarodka, również przebyte choroby (w szczególności wirusowe), palenie papierosów, spożywanie alkoholu, niedobory witaminowe, promieniowanie rentgenowskie. Ustalenie dokładnej przyczyny powstawania nieprawidłowości w budowie genów jest zawsze trudne do określenia. Czynniki genetyczne odnoszą się do informacji zakodowanej w genach. W każdej komórce znajduje się kilkadziesiąt tysięcy genów, które odpowiadają za rozwój embrionu. Geny te determinują powstawanie wszystkich cech fizycznych człowieka. Nieprawidłowości w budowie i lokalizacji genów w chromosomach powodują powstawanie chorób wrodzonych. Na powstanie rozszczepu może wpływać zaburzenie w obrębie jednego bądź wielu genów. Niektóre zmiany genetyczne prowadzą do powstania izolowanego rozszczepu wargi lub podniebienia, inne zaś odpowiadają za powstanie całych zespołów chorobowych, w których rozszczep jest tylko jednym z objawów. Około 10% dzieci urodzonych z rozszczepem wargi z/bez rozszczepu podniebienia posiada anomalie w innych narządach i tkankach. Ten odsetek u dzieci z izolowanym rozszczepem podniebienia sięga 30%. Z tej przyczyny niektórzy pacjenci wymagają badania genetycznego, aby wykluczyć podejrzenie zespołu chorobowego lub w przypadku jego obecności uczynić leczenie jak najbardziej precyzyjnym. Jakie jest ryzyko urodzenia kolejnych dzieci z rozszczepem w rodzinie? Ryzyko posiadania potomstwa obarczonego wadą różni się u poszczególnych rodzin. Jeżeli w rodzinie występuje jedna osoba obciążona rozszczepem, to ryzyko urodzenia kolejnego dziecka z tą wadą szacowane jest na około 2–5%. W przypadku obecności dwóch osób ryzyko wystąpienia izolowanego rozszczepu wargi wzrasta do 10–14%, a izolowanego rozszczepu podniebienia do 8%. Zabieg zespolenia wargi Czy dziecko, u którego w badaniu prenatalnym wykryto rozszczep wargi będzie miało również rozszczepione podniebienie? Niekoniecznie. Dziecko może urodzić się tylko z rozszczepem wargi. Czym jest rozszczep wargi? Rozszczep wargi jest niekompletnym połączeniem się skóry oraz warstwy mięśni w obrębie nosa i wargi górnej. Warga tworzy się w pierwszych sześciu tygodniach ciąży. W trakcie tego okresu prawidłowo rozwijające się elementy mięśnia okrężnego ust i skóry wargi rozwijają się po obu stronach twarzy, aby w konsekwencji połączyć się z rosnącą od góry skórą koniuszka nosa. Dziecko rodzi się z rozszczepem wargi, jeżeli dochodzi do zakłócenia procesów wzrostu i łączenia. Czy wszystkie rozszczepy wargi są takie same? Warga i nos mogą być objęte wadą na różne sposoby. Typy rozszczepów podniebienia, od lewej: Niekompletny rozszczep podniebienia, jednostronny kompletny rozszczep wargi i podniebienia, Obustronny kompletny rozszczep wargi i podniebienia Główne typy rozszczepu wargi Jednostronne (na lewo lub na prawo od linii pośrodkowej ciała, jednakże nie oba jednocześnie, rozszczep strony lewej jest częstszy): niekompletne (częściowy rozszczep warstwy mięśni/skóry) kompletne (całkowity brak łączenia warstw mięśni i skóry). Obustronne (lewa i prawa strona jednocześnie): kompletne (najczęstszy przypadek rozszczepów obustronnych), niekompletne asymetryczne (kompletny po jednej stronie, niekompletny po drugiej) Czy warga dziecka może zostać naprawiona? Tak, warga dziecka zostanie zespolona. Jednak przywrócenie idealnej estetyki twarzy u pacjentów z rozszczepem jest trudne do osiągnięcia. Prawidłowe leczenie, współpraca rodziców i specjalistów różnych dziedzin przybliża w znacznym stopniu szanse na osiągnięcie optimum estetycznego u pacjentów dotkniętych tym typem nieprawidłowości. Kiedy przeprowadzany jest zabieg? Około 6 miesiąca życia dziecka. Rozszczep wargi i rozszczep podniebienia zespalany jest w czasie jednego zabiegu. Na czym polega zabieg? Do zamknięcia wargi chirurg plastyk używa istniejących mięśni oraz tkanek wargi i nosa. W zależności od typu rozszczepu, do pełnego zespolenia potrzebne są jeden lub dwa zabiegi. Operacja wykonywana jest w znieczuleniu ogólnym. Po rekonstrukcji dziecko pozostanie w szpitalu od 1 do 2 dni. Wskazane jest, aby jedno z rodziców opiekowało się dzieckiem podczas pobytu w szpitalu. Pielęgniarka nauczy Państwa, jak wykonywać wszelkie zabiegi. Schemat zabiegu zamknięcia wargi Czy potrzebne jest ortodontyczne leczenie przed zabiegiem zespolenia wargi? Nie, w najnowszych wytycznych o leczeniu rozszczepów odchodzi się od stosowania aparatów przed zabiegiem zespolenia wargi. Zalecane jest jedynie wykonywanie masażu okolicy podnosowej. Czy moje dziecko będzie wyglądało normalnie po zabiegu? Tuż po operacji warga, nos oraz twarz dziecka będą opuchnięte przez kilka dni. Blizna może mieć intensywny czerwony kolor przez kilka tygodni. Potrzebne jest od 6 do 12 miesięcy, aby blizna zmniejszyła się i wyblakła. To od rozległości rozszczepu, zakresu operacji, użytej techniki chirurgicznej, jak również doświadczenia chirurga zależy efekt estetyczny zabiegu. Blizna nigdy nie zanika całkowicie, jednakże po prawidłowo przeprowadzonej operacji może być ona tak niewielka, iż nie będzie wpływała hamująco na rozwój sąsiadujących z nią części twarzy. U nastolatka, na jego własne życzenie, w znieczuleniu specjalnym kremem można wykonywać zabiegi dermabrazji, które mogą prawie całkowicie zlikwidować bliznę. Czy korekta nosa ma miejsce w trakcie zabiegu zespolenia wargi? Przy rozszczepie wargi asymetria nosa jest bardzo często widoczna. Korekta nosa jest częścią zabiegu zespolenia wargi. Jednakże czasami po osiągnięciu dojrzałości przez pacjenta, przy utrzymującej się dużej asymetrii potrzebny jest późny zabieg plastyki nosa. Zabieg zespolenia podniebienia Schemat zabiegu zespolenia podniebienia Czym jest rozszczep podniebienia? Rozszczep podniebienia jest brakiem łączności tkanek w sklepieniu jamy ustnej. Podniebienie formuje się pomiędzy 8 a 12 tygodniem ciąży. W trakcie tego okresu kości i mięśnie wzrastają z obu stron szczęki i łączą się w linii pośrodkowej, tworząc sklepienie jamy ustnej i dno nosa. Jeżeli łączenie tych dwóch pięter kości i mięśni nie zachodzi kompletnie, to dziecko rodzi się z rozszczepem podniebienia. Istnieje wtedy połączenie pomiędzy jamą ustną, a jamą nosową. Czy wszystkie rozszczepy podniebienia są takie same? Podniebienie składa się z dwóch części: mięśniowej (miękkiej) oraz kostnej (twardej). Podniebienie miękkie i twarde może być dotknięte rozszczepem na wiele sposobów. Czy podniebienie mojego dziecka może zostać naprawione? Tak. Podniebienie zespalane jest zazwyczaj w trakcie pojedynczego zabiegu. Kiedy wykonywany jest zabieg zespolenia podniebienia? Zabieg wykonywany jest około 6 miesiąca życia, przed podjęciem pierwszej próby mówienia. Jak wygląda zabieg zespolenia podniebienia? Chirurg plastyk zbliża do siebie fragmenty rozszczepionych mięśni i tkanek z dwóch stron podniebienia, aby zamknąć połączenie z jamą nosową. Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu ogólnym. Twoje dziecko spędzi w szpitalu od 1 do 3 dni po zabiegu. Zachęcamy, aby jeden z rodziców opiekował się dzieckiem w trakcie jego pobytu w szpitalu, w celu zapewnienia dziecku poczucia bezpieczeństwa i rodzicielskiej troski. Czy potrzebne będą jeszcze jakieś dodatkowe zabiegi na podniebieniu? Około 5 do 15% dzieci, które miały wykonywany zabieg zespolenia podniebienia, z uwagi na wadę wymowy w postaci tzw. nosowania tylnego, będzie potrzebowało zabiegu korekty skróconego blizną pooperacyjną podniebienia miękkiego. Dyskomfortem dla pacjentów są istniejące przetoki nosowo-gardłowe. Przez otwory te często treść pokarmowa dostaje się do nosa pacjenta. W każdym etapie życia możliwe jest chirurgiczne zamykanie tych przetok. Opieka stomatologiczna Czy rozszczep wargi/podniebienia będzie miał wpływ na zęby naszego dziecka? Pierwszy ząb pojawia się w jamie ustnej dziecka między 4 a 14 miesiącem życia (najczęściej jest to dolny ząb sieczny). W wieku 3 lat dziecko powinno mieć już wszystkie zęby mleczne. Mały pacjent z rozszczepem wargi i/lub podniebienia może mieć słabo rozwinięte szkliwo (zewnętrzna warstwa zęba). Może dotyczyć to kilku zębów, głównie tych położonych w pobliżu rozszczepu. Zęby w tym rejonie mogą być nieprawidłowo ułożone, tylko częściowo wyrznięte. Konsekwencją tego jest trudniejsze utrzymanie codziennej higieny. Powyższe czynniki wpływają na to, iż zęby są bardziej podatne na rozwój próchnicy. Jak czyścić zęby naszego dziecka? Myj zęby dziecku przynajmniej dwa razy dziennie, aby zminimalizować ryzyko próchnicy. Unikaj podawania pokarmów bogatych w cukry. Najniebezpieczniejsze są częste słodkie przekąski pomiędzy głównymi posiłkami, ponieważ wtedy bakterie obecne w płytce nazębnej produkują duże ilości kwasów powodujących próchnicę. Fluor zawarty w wodzie pitnej lub dostarczany z innych źródeł (lakiery, pasty, płukanki) znacznie zmniejsza ryzyko powstania próchnicy zębów mlecznych i stałych. Najbardziej pozytywne efekty działania fluoru występują między 6 miesiącem a 8 rokiem życia, stąd bardzo ważne jest, aby szczególnie dzieci z rozszczepem miały w tym okresie życia zapewnioną optymalną dawkę fluoru. Kiedy należy pierwszy raz pójść z dzieckiem do dentysty? Dziecko powinno pierwszy raz udać się do pedodonty (stomatologa dziecięcego) między 12 a 18 miesiącem życia lub wcześniej, jeżeli mają Państwo jakieś obawy lub pytania. Państwa dentysta udzieli informacji, jak prawidłowo myć zęby dziecku. W przypadku istnienia próchnicy podejmie on leczenie zachowawcze. Czy naszemu dziecku potrzebne będzie leczenie ortodontyczne? Zgryz pacjenta dotkniętego rozszczepem prawie zawsze będzie wymagał jednej lub kilku faz leczenia ortodontycznego (leczenie aparatami stałymi). Wadami najczęściej występującymi u pacjentów z rozszczepem są tzw. przodozgryzy. Wada ta polega na niedorozwoju szczęki górnej i przeroście szczęki dolnej. Wadzie tej często towarzyszy asymetria w położeniu szczęki dolnej. U pacjentów z rozszczepem rozpoznaje się również tyłozgryzy, zgryzy krzyżowe, zgryzy otwarte, zgryzy głębokie, nadmiar lub niedobór zębów, zaburzenia w budowie zębów, zęby zrośnięte, atypowe, jak również wiele innych zaburzeń. Decyzja o tym, kiedy powinno się rozpocząć leczenie oraz jaki będzie miało ono charakter, należy do doświadczonego lekarza ortodonty. Co się stanie, jeśli rozszczep dotyczy również dziąsła (wyrostka zębodołowego)? Dzieci, u których rozszczep obejmuje również wyrostek zębodołowy (część dziąsła i kości, w których umieszczone są korzenie zębowe), potrzebują zabiegu przeszczepu kości do wyrostka zębodołowego, celem przywrócenia ciągłości układu kostnego i umożliwienia prawidłowego rozwoju szczęki. Zabieg przeprowadzany jest około 2–3 roku życia. Kość do autotransplantacji pobierana jest z kości biodrowej lub piszczeli, następnie umieszczana w wyrostku zębodołowym. Przeszczepiona kość wgaja się w miejsce biorcze, gdzie zwiększa podparcie dla sąsiadujących zębów i tkanek miękkich. Przeszczep kości w wyrostek zębodołowy Chirurgia ortognatyczna (szczękowo­‑twarzowa) U niektórych pacjentów konwencjonalne leczenie aparatami stałymi może okazać się niewystarczające. U osób, u których występuje niedorozwój szczęki, powstały w wyniku hamującego działania blizny po rozszczepie, niezbędne jest skojarzone leczenie ortodontyczno-chirurgiczne. U takich pacjentów często potrzebny jest zabieg chirurgicznego wysunięcia szczęki, poszerzenia szczęki, cofnięcia żuchwy, wysunięcia żuchwy lub kombinacji kilku zabiegów. Operacje te wykonywane są w znieczuleniu ogólnym, najczęściej po osiągnięciu przez pacjenta dojrzałości szkieletowej. Schemat zabiegu wysunięcia szczęki Żywienie Jak karmić nasze dziecko przed operacją? Umiejętność Państwa dziecka do pobierania pokarmu, niezależnie czy z piersi, czy z butelki uzależniona jest od rozległości i nasilenia rozszczepu wargi i/lub podniebienia. Po narodzinach pielęgniarka położna wybierze i nauczy najodpowiedniejszej metody karmienia Państwa dziecka. W izolowanym rozszczepie podniebienia miękkiego wystarczająca może być osłonka sutka, jako pomoc przy karmieniu piersią. Jeśli niemowlę ssie zbyt intensywnie lub rozszczepem objęte jest również podniebienie twarde, to do karmienia zalecamy używać butelki VentAire z niewielkim krzyżowym nacięciem na smoczku. Użytkowane mogą być również butelki Habermana, smoczki gołębie lub Ross’a. Dzieci z rozszczepem wargi i podniebienia potrzebują specjalistycznych butelek do karmienia. Zazwyczaj zalecana jest butelka Habermana, ponieważ mleko może być z niej pompowane w synchronizacji z sekwencją ssanie-połykanie. Innym elementem ułatwiającym karmienie jest smoczek Ross'a, który pomaga utrzymać przepływ pokarmu. Czy można karmić dziecko piersią? Jeżeli noworodek urodził się z izolowanym rozszczepem wargi, to karmienie piersią jest możliwe. Jeżeli dziecko nie jest w stanie prawidłowo objąć ustami brodawki sutkowej, to konieczne będzie karmienie przy pomocy butelki z odpowiednim smoczkiem. Jak wygląda karmienie? Każdorazowe karmienie powinno trwać nie dłużej niż 30 minut. Przedłużone karmienie może zmęczyć dziecko oraz Państwa. Pielęgniarka położna ustali dobową objętość pokarmu, jaką należy podać dziecku. Żywienie powinno odbywać się co 3–4 godziny. Nigdy nie pozwólcie Państwo, aby dziecko pozostawało bez karmienia dłużej niż 4 godziny, ponieważ noworodek bardzo szybko zużytkowuje kalorie. Podczas karmienia nie przekraczajcie Państwo również limitu pokarmu ustanowionego dla dziecka. Bardzo ważne jest wyrobienie wspólnego rytmu z Państwa dzieckiem. Należy nauczyć się odczytywać sygnały głodu u dziecka. Kiedy ssanie ustanie, pozwólcie Państwo, aby dziecku się odbiło (dochodzi wtedy do usunięcia nadmiaru połkniętego do żołądka powietrza), trzymając je w pozycji pionowej. Czy jest specjalna technika karmienia butelką? Dziecko należy karmić w pozycji pionowej, tak aby zminimalizować przedostawanie się treści pokarmowej do nosa. Po zakończeniu karmienia należy przetrzymać jeszcze dziecko w pozycji pionowej przez około 20 minut. Po położeniu w łóżku obróćcie je Państwo na bok podstawiając poduszkę lub koc pod plecy. Materac łóżka powinien być nachylony do podłoża pod kątem 20 stopni, tak aby klatka piersiowa dziecka położona była wyżej niż brzuch. Dziecko dotknięte rozszczepem może doświadczać ulewania treści pokarmowej do nosa i gardła, co wymagało będzie odsysania pokarmu przy pomocy gruszki lub ssaka. Zablokowanie drożności nosa przez ulewającą się treść pokarmową może powodować uduszenie noworodka, ponieważ dziecko potrafi oddychać wyłącznie nosem. Rozszczep podniebienia a utrata słuchu Butelka Habermana, smoczek Rossa Czy nasze dziecko będzie miało problemy ze słuchem? Dzieci urodzone z rozszczepem podniebienia często doświadczają okresowych problemów ze słuchem. Przyczyną ich powstawania jest płyn zalegający w uchu środkowym oraz nawracające infekcje. Pogorszenie się słuchu może trwać od kilku dni do kilku miesięcy. Rozwój mowy dziecka jest ściśle uzależniony od umiejętności prawidłowego słyszenia. W celu ustalenia wskazań do leczenia Państwa dziecko będzie miało wykonywane okresowe kontrole słuchu, począwszy od wczesnego okresu noworodkowego. Miejsce nacięcia oraz rurka wentylacyjna umieszczona w błonie bębenkowej Czy istnieje terapia wpływająca na polepszenie słuchu naszego dziecka? Za prawidłowy drenaż ucha środkowego odpowiedzialny jest przewód zwany trąbką Eustachiusza, łączący ucho z gardłem. U noworodków dotkniętym rozszczepem podniebienia, ze względu na nieprawidłową budowę trąbki dochodzi do zalegania płynu w uchu środkowym i nawracających infekcji. W przypadku występowania u dziecka problemów ze słuchem, zalegania płynu w uchu środkowym oraz powtarzających się stanów zapalnych niezbędne jest wykonanie zabiegu udrożnienia ucha oraz umieszczenia rurki wentylacyjnej w błonie bębenkowej. Operacja przeprowadzana jest również w znieczuleniu ogólnym, w czasie w którym zespalane jest podniebienie. Rurka wentylacyjna pozostaje na miejscu przez 9–12 miesięcy, po czym samodzielnie wypada. U około 50% niemowląt potrzebne bywa ponowne założenie rurki. Powikłania jakie występują po zabiegu umieszczenia rurki wentylacyjnej to bliznowacenie błony bębenkowej oraz jej perforacja. Te same dolegliwości mogą być powodowane przez zaleganie płynu w uchu oraz powtarzające się infekcje. Rurki wentylacyjne są niezbędne, aby przywrócić dziecku prawidłowe działanie zmysłu słuchu, a w konsekwencji umożliwić rozwój mowy. Jeżeli niedosłuch występuje u dzieci z rozszczepem znajdujących się w okresie uzębienia mieszanego, tzn. w okresie wczesnoszkolnym, pomocne może być równoczesne leczenie ortodontyczne. Poszerzenie aparatem ortodontycznym zwężonej szczęki górnej powoduje również powiększenie przestrzeni noso-gardzieli, lepszą wentylację tej okolicy, drenaż zalegających treści w trąbce Eustachiusza, a co za tym idzie poprawę słuchu i warunków do korekty mowy. Rozszczep podniebienia a wada wymowy Czy rozszczep podniebienia wpływa na rozwój mowy? Podniebienie twarde oraz podniebienie miękkie oddzielają jamę ustną od nosa. Kiedy oddychamy, to powietrze przepływa do i z płuc przez nos oraz gardło. W trakcie mówienia mięśnie podniebienia miękkiego przemieszczają je w kierunku gardła powodując odseparowanie od nosa. Nazywane jest to zastawką podniebienno-gardłową. Umożliwia ona przepływ powietrza tylko przez jamę ustną kiedy wydajemy dźwięki. Izolowany rozszczep wargi nie powoduje problemów z mówieniem. Dziecko urodzone z rozszczepem podniebienia nie będzie w stanie prawidłowo wymawiać głosek innych niż nosowe (np. m, n), aż do wykonania zabiegu zespolenia podniebienia. Po operacji podniebienia mowa może ulec pogorszeniu, zarówno pod względem częstotliwości, jakości i różnorodności dźwięków. Powrót do stanu typowej aktywności werbalnej może trwać do 6 tygodni. Bardzo istotne jest, aby dziecko znalazło się pod opieką logopedy już przed wykonaniem zabiegu zespalającego. Czy nasze dziecko będzie doświadczało trudności z mówieniem? Niektóre dzieci z rozszczepem podniebienia mogą wykazywać opóźniony rozwój mowy. Może to być powiązane z przejściowym upośledzeniem słuchu, związanym z obecnością płynu w uchu środkowym i nawracającymi infekcjami. Część dzieci może doświadczać trudności w mówieniu ze względu na nieefektywne odseparowywanie jamy ustnej od nosa przez mechanizm zastawkowy podniebienno-gardłowy. Część pacjentów osiągnie prawidłowy rozwój umiejętności werbalnych i językowych po zabiegu zespolenia podniebienia i umieszczeniu drenujących rurek w błonach bębenkowych. Czy nasze dziecko będzie potrzebowało opieki logopedy? Tak, leczenie logopedyczne potrzebne jest już od najwcześniejszych lat życia. Terapia mowy pomaga dzieciom z rozszczepem w nauce wydawania prawidłowych dźwięków. Czy potrzebne są dodatkowe zabiegi operacyjne, aby umożliwić dziecku prawidłowe mówienie? Około 5 do 15% dzieci po zabiegu zespolenia podniebienia wciąż będzie miało trudności z odseparowaniem jamy nosowej od jamy ustnej. U tych pacjentów około 5 roku życia konieczna jest wspólna konsultacja chirurga i logopedy odnośnie dodatkowego zabiegu przywracającego prawidłowe działanie mechanizmu zastawki podniebienno-gardłowej. Zapytaj lekarza Jeśli masz dalsze pytania lub wątpliwości – napisz do lekarza.

program terapii logopedycznej dziecka z rozszczepem podniebienia